ANG PAGKADUNAY DIOS

THE EXISTENCE OF GOD [ANG PAGKADUNAY DIOS]

Hinikay ni:  Bro. Ramon Gitamondoc

 

                Gikan sa mga kamatuoran nga kinaiyanhong mahibaloan, atong mapamatud-an ang pagkanaa sa usa ka Buhi nga Dios, usa ka pagkamao nga naghupot sa salabotan ug gawasnong kabubut-on, ang Una o Gigikanan nga Hinungdan sa tanang butang nga lahi Kaniya.  Ang pagkadunay Dios mahimong mahibaloan ginamit ang lamdag sa tawhanong salabotan pinaagi sa atong pagpamalandong sa kinaiya ug kahimtang sa butang nga naglibot kanato ug sa tibuok kinaiyahan (Roma 1:20, Kaal 13:1-9).

 

First Principles – Sa dili pa nato hisgotan ang mga pruyba sa pagkadunay Dios, ato una nga hisgotan ang kinaunhang prinsipyo diin sila napasukad.  Ang gitawag nga kinaunhang prinsipyo mao ang dayag nga mga kamatuoran (self-evident truths) nga nagsilbi nga pundasyon sa usa ka syensya.  Sa atong mga pruyba, ang mga kinaunhang prinsipyo nalangkob sa duha:  1) Nga ang atong rason ug ang ebidensya sa atong mga galamhan kun “senses” kasaligan.  2) Nga bisan unsang butang nga nagsugod sa pagkanaa gumikan sa laing butang nga lahi niini (Principle of Causality).  Dili na kinahanglan, ug gani dili nato mahimo, ang pagpruyba sa mga kinaunhang prinsipyo.  Modan-ag sila sa ilang kaugalingong kahayag.  Kadtong dili modawat sa ilang ka-valido madudahan nato ang kahusto sa ilang paminsar.

 

I.  PRUYBA GIKAN SA HAN-AY SA KINAIYAHAN

 

Diha sa mga butang sa kinaiyahan, ug usab diha sa mga buhat sa tawo, ang han-ay ug ang maayo nga pagkapahimutang gumikan sa lihok sa usa ka maalamon nga designer.

 

1.  Pananglit mobisita ka ngadto sa pabrica sa mga bisikleta.  Diha sa usa ka workshop imong makita ang daghang mga piyesa, nga gibahin ngadto sa lainlaing grupo—anaa ang pile sa mga steel tubing, sa mga spokes, wheel-rims, hubs, handle bars, pedals, kahon sa mga nuts ug screws ug uban pa.  Unya pananglit inigbalik nimo tapos sa pila ka oras imong napalgan nga ang nagkalainlaing piyesa na-assemble na ngadto dinosena ka mga bag-ong bisikleta, ang usa perfecto sa matag detalye.  Mahimo ba nimo ang paghunahuna nga ang maong maayo nga pagkagama producto sa usa lamang ka sulagma kun chance?  Dili, kondili diha-diha imong masabot nga kini buhat sa usa ka maalamon nga mechanico.

 

Karon mopadayon kita gikan sa bisikleta ngadto sa tawhanong kamot nga maoy mihimo kanila, ug imong makaplagan ang mas labaw kaayo nga katingalahan nga ehemplo sa han-ay ug kabatid.  Ang matag lihok sa atong kamot resulta sa pagtambayayong sa pino nga mga bukog, sa paghugot o pagluag sa mainat-inat nga mga muscles, ug uban pa.  Ang framework niini ginama gikan sa dili momenos 19 ka mga bukog, samtang laing walo pa gayod nga dunay nagkalainlain nga forma maoy hinungdan sa kusog ug flexibility sa atong wrists.  Masiguro nato nga ang sulagma kun blind chance dili makamugna niini labihan ka komplicado nga sistema sa mga bukog ug muscles, sa mga sinews ug kaugatan, diin ang daghang mga bahin naglihok aron sa pagpadangat sa matag lihok sa tibuok kamot.  Ug kon dili ang sulagma, ang pangutana nga dayon nga motumaw mao, diin man kini magsukad?  Klaro na lang nga dili gikan sa tawo, tungod kay kini mitubo man dungan kaniya.  Busa, si Kinsa man diay ang naghimo niining katingalahan nga bahin sa atong lawas?  Ang tubag natural nga mogawas sa atong mga ngabil.  Ang Nagbuhat sa atong kamot ug sa uban pang dili maihap nga kahibulongan nga mipuno sa atong kalibotan dili lain kondili ang Batid nga Magbubuhat, ang Makagagahom nga Dios.

 

2.  Ang camera dunay kaha diin anaay lingon nga lungag aron makalusot ang kahayag;  ang kahayag molapos sa bildo kun lens, ug moporma sa usa ka picture diha sa gitawag og sensitive plate.  Susama niini mao ang atong mga mata, diin ang eye-ball matandi sa kaha sa camera, ang pupil matandi sa lingin nga lungag, ang crystalline lens ngadto sa lens sa camera, ug ang retina ngadto sa sensitive plate.  Niining duha ka ehemplo, ma-obserbahan, dunay daghan nga nagkalainlain nga mga butang nga gihiusa ug gipahaom aron sa pagmugna sa usa ka resulta, ug kini mao ang tin-aw nga picture diha sa sensitive plate ug diha sa retina.  Mahimo ba nga kining nagkalahi nga mga butang nagkatapok pinaagig sulagma?  Dili, tungod kay klaro kaayo nga ang maong combinasyon mahimo lamang sa usa ka maalamon nga operator.  Ang camera binuhat sa tawo; ang atong mata binuhat sa usa ka Magbubuhat nga dili menos ang pagkanaa, apan dili makita.

 

Giunsa man sa tighimo sa camera pagbuhat sa iyang trabaho?  Iyang gitigom ang mga materyales nga iyang gikinahanglan; iya kining gihulma, gilimbasan, ug gipasinaw uban ang dakong pag-amping, ug sa kataposan iya kining gi-assemble.  Bisan kon kita makadayeg sa iyang kabatid, apan kita usab nasayod nga uban ang igong pagtuon makahimo kita sa pagsunod sa iyang gihimo.  Apan komusta man sa nagbuhat sa mata sa tawo?  Giunsa man niya paghimo ang iyang trabaho?  Sa usa ka misteryoso nga paagi nga dili nato masabot, ug atong giila nga dili mahimo natong masunod, Siya mihimo sa usa ka gamayng piraso sa unod sa pagdaghan ngadto sa minilyon ka pilo, ug niini, inanay nga miporma ug mi-perfecto sa matag parte niining katingalahan nga bahin sa atong lawas.  Siya nga makahimo sa usa ka pudyot sa matter sa paglihok nga ingon niini nga paagi usa ka tighimo kansang kaalam ug gahom imposibli nga masukod sa atong hunahuna.  Siya ang Agalon sa Kinaiyahan; gitawag nato siyag Dios.

 

II.  PRUYBA GIKAN SA MGA BALAOD SA KINAIYAHAN

 

Ang tibuok kinaiyahan nagsunod og balaod.  Ang astronomy, physics, ug chemistry nagpakita nga ang mga butang nga walay kinabuhi kun inanimate matter, gikan sa mga bituon sa kalangitan ngadto sa pinakagamay nga abog, diha sa tanan nilang mga lihok ug kausaban, nailawom sa makanunayon nga mga balaod.  Mao usab kini sa mga butang nga dunay kinabuhi sama sa mga tanom, mananap, ug sa tawo:  Ang matag klase motubo, molambo, ug molihok sa managsamang paagi.  Ang tibuok uniberso nabugkos ngadto sa usa ka dako nga tibuok ug sama sa usa ka dakong makina ang matag parte niini gipasibo pag-ayo.  Ang mahan-ayon nga lihok sa kalangitan, ang katingalahan nga pagkahimo sa mga living things ug sa ilang matag bahin, sama sa igtatan-aw ug igdulongog, ang kahibulongan nga instinct sa mga gagmayng mananap, sama sa buhat sa mga insecto ug sa paghimog salag sa mga langgam, ang gawasnon nga lihok sa tawo, ang iyang nabantog nga nakab-ot sa syensya, sa literatura, ug sa arte—kining tanan nga makaagda sa atong kahingangha mga gasa sa kinaiyahan ug nasubay sa iyang mga balaod.

 

Lisod hunahunaon nga ang mga balaod, nga nakapahimo sa nagkadaiyang mga efecto, apan nagpabilin diha sa kahusay sa ilang kinatibuk-an ug diha sa pinakagamay nga detalye, mitumaw lamang gikan sa sulagma, o sa bisan unsang walay salabotan nga atong gipili nga nganlan.  Kini sila gipahimutang gayod sa usa ka maalamon nga Magbabalaod kinsa maoy nag-gambalay kanila, ug mibuot kanila diha sa ilang mga paglihok aron sa pagkab-ot sa tumong nga iyang gimbut-an.  Ang maong Magbabalaod usa gayod ka pagkamao nga naghupot sa walay sukod nga kinaadman.  Siya naghupot gayod sa gawasnong pagbuot tungod kay iya kining gihatag ngadto sa tawo.  Siya naghupot gayod sa gahom labaw sa atong capacidad sa pagsukod, sa gahom diin ang atong hunahuna dili makabutang og kinutuban.

 

Si Sir Isaac Newton nga maoy nakadiskubre sa mga balaod sa lihok sa mga planeta misulat:  “Kining labing matahom nga sistema sa adlaw, sa mga planeta ug cometa dili mahimo kon wala ang paghan-ay og pagpanag-iya sa usa ka Pagkamao kinsa sa samang higayon maalamon ug makagagahom… Kining Pagkamao nga nagmando sa tanang butang, dili ingon og siya mao ang kalag sa kalibotan, apan ingon nga Ginoo sa tanan… Kita midayeg Kaniya sa Iyang mga kahingpitan, kita mipasidungog Kaniya ug kita misimba Kaniya sa Iyang pagka-Ginoo” (Principa II).

 

III.  PRUYBA GIKAN SA LIHOK

 

Ang inadlaw nga kasinatian nagpakita kanato nga ang mga butang dunay paglihok ug kausaban.  Apan walay butang sa makita nga uniberso nga milihok sa iya ra gyod nga kaugalingon, hawa sa pagtabang sa lain.  Walay butang nga naglihok nga naghupot diha sa kaugalingon niini sa hingpit nga hinungdan sa iyang paglihok.  Dili ang self-motion maoy balaod sa kinaiyahan kondili ang law of inertia.  Atong tan-awon ang caso sa mga butang nga walay kinabuhi kun inanimate bodies.  Sila milihok tungod lamang kay sila gipalihok.  Dili silay mipalihok sa ilang kaugalingon.  Ilang nakuha ang ilang paglihok gikan sa gawas.

 

Ato idapat kini nga observasyon ngadto sa kalibotan ug uban pa nga anaa sa kawanangan.  Ang lihok sa earth tuyok sa iyang axis usa ka butang nga nasusi na; ang iyang lihok libot sa sun usa usab ka butang nga atong gidawat nga tinuod.  Karon, pangutana sa imong kaugalingon kon giunsa sa earth pag-angkon sa iyang lihok. Daghang mga physicists moingon nga nakuha sa earth ang iyang lihok gikan sa sun, nga samtang kini nagtuyok, mipalagpot sa earth ingon nga tipaka.  Apan diin man kuhaa sa sun ang iyang paglihok?  Dunay uban moingon nga nakuha sa sun ang iyang paglihok gikan sa mas dako nga butang diin kini kabahin kaniadto, samtang ang uban moingon nga ang sun ug ang lihok niini gumikan sa panagbanga sa duha ka mga dagkong bituon.  Apan diin man gikan ang lihok sa mas dako nga butang o sa mga bituon?  Ang syensya walay tubag niini nga pangutana, ug bisan pa kon duna, agn tubag dili gihapon mohatag kanatog hingpit nga husay kon giunsa pagsugod ang lihok sa earth.  Ang bugtong matuod nga tubag, nga motapos sa tanang pagpangutana, mao nga ang lihok gumikan o nagsukad ngadto sa tuburan sa lihok, ngadto sa unang tigpalihok.

 

Busa duna gayoy pagkamao nga lahi sa kalibotan nga naghatag niini sa iyang paglihok.  Ang maong pagkamao mahimo nga mao ang unang tigpalihok o pagkamao nga gipalihok sa lain.  Kon ang maong tigpalihok gipalihok sa lain, diin man ang maong nagpalihok nakakuha sa iyang paglihok?  Ang pangutana labot sa gigikanan sa lihok hingpit lamang nga matubag kon, sa kaulahian, modangat kita ngadto sa unang tigpalihok nga wala na palihoka og lain.  Ang maong unang tigpalihok gitawag natog Dios.

 

IV.  PRUYBA GIKAN SA CAUSALITY

 

Ang usa ka butang kinahanglan una nga anaa sa dili pa kini makahimog bisan unsa: busa walay butang nga makapatungha sa iyang kaugalingon.  Kon atong makita nga dunay bag-ong mitungha, masiguro nato nga kini gipatungha sa lain.  Kadtong gipahidangat ang iyang pagkanaa mao ang gitawag og efecto; ug kadtong maoy nakapadangat sa pagkanaa niini mao ang gitawag og causa.

 

Kon atong makita nga ang causa sa usa ka efecto nga kini efecto usab, ang atong hunahuna dili matagbaw:  atong maaninaw nga wala pa kita makakab-ot sa igo nga explanation sa nahaunang efecto.  Pananglit, ang suga nga milukop sa imong lawak sa kahayag panahon sa kagabhion.  Kini usa ka efecto.  Apan unsa man ang causa niini?  Ang koryente.  Apan ang koryente efecto usab sa generator.  Karon kon ang generator mao ang kataposang causa nga atong matudlo, wala gihapon kitay hingpit ug sigo nga explanation sa kahayag sa suga.  Ngano?  Tungod kay ang generator efecto man usab.  Busa sa tumoy sa kadena sa atong mga pangutana, nag-atubang gihapon kita sa usa ka efecto nga nagkinahanglan og explanation sama sa efecto nga atong gisugdan.

 

Ang completo ug kataposan nga explanation makaplagan lamang kon moabot kita sa usa ka causa nga dili efecto, usa ka causa nga wala magkuha sa iyang pagkanaa gikan sa lain pa.  Kini nga causa nga atong tawgon nga Unang Causa, mo-esplikar sa tibuok kadena sa mga causa nga atong gi-considerar ug sa bisan unsang kadena sa mga causa buot natong susihon.  Busa ang Unang Causa sa tanang butang diha sa kinaiyahan kinahanglan gyod nga diha nang daan ug wala patunghaa og lain.  Busa maingon nato nga ang maong Causa naglungtad sa iyang kaugalingon kun self-existent.  Ang Unang Causa, ang self-existent nga gigikanan sa tanang butang, atong gitawag og Dios.

 

V.  PRUYBA GIKAN SA DEPENDENCE

 

Ang tanang butang sa makita nga uniberso nailawom sa pagkausab ug pagkadunot.  Ang mga tanom, mga mananap, ug ang tawo motungha apan tapos sa mubong panahon mahanaw, samtang ang walay kinabuhi nga matter nahiagom sa walay hunong nga kausaban.  Walay bisan usa ka butang sulod sa uniberso nga makagunit sa iyang existence kun paglungtad; ang iyang paglungtad sama sa binadbaran nga pisi nga mahimong mohilos gikan niini sa matag gutlo; ang paglungtad dili kabahin sa iyang kinaiya.  Busa ang tanang butang sa kalibotan maingon nato nga dependent, nga sa ato pa wala maglungtad sa iyang kaugalingon, kondili nag-agad sa uban alang sa iyang paglungtad.

 

Tungod kay ang mga dependent beings, sa pagkatinuod, anaa man, ug nagpadayon sa ilang pagkanaa, ug tungod kay sila dili man makalungtad sa ilang kaugalingon, kinahanglan nga sila palungtaron sa usa ka dili-dependent kun independent nga pagkamao, nga sa ato pa usa ka pagkamao nga self-existent, usa ka pagkamao kansang kinaiya naglakip sa paglungtad.

 

Mahimo ba nga kining self-existent nga pagkamao sama sa matter, o electrisidad, o sa bisan unsang walay kinabuhi nga butang nga atong gitagad sa paghingalan?  Dili; aron sa pagsupporta aron molungtad ang tanang butang sa kalibotan, lakip sa mga buhi nga tanom, sa mobati nga mga mananap, ug sa may salabutan nga tawo, ang maong self-existent being kinahanglan nga usa ka Buhi nga Gahom.  Siya mao ang kinalabwan nga pagkamao kun Supreme Being nga naghupot diha sa Iyang kaugalingon sa tinubdan sa iyang kaugalingong paglungtad.  Gitawag nato siya’g Dios.

 

VI.  PRUYBA GIKAN SA PAGKADUNAY KINABUHI

 

Gidawat sa mga nagtuon sa syensya nga dunay panahon nga wala pay kinabuhi nga mi-existir dinhi sa atong kalibotan.  Ang pagtuon sa Geology mimatuod nga dunay taas nga yugto sa mga katuigan sa paghulma pa sa nawong sa kalibotan nga impossibli nga dunay kinabuhi og diin wala gyoy nakaplagan nga timailhan niini.  Tungod kay ang kinabuhi wala man ug dili man mahitabo nga dinhi na kanunay sa kalibotan, mahimo nga kini mitumaw gikan sa materya nga walay kinabuhi o nga dunay nagbutang niini dinhi.  Ang unang alternativo dugay na nga gitalikdan sa syensya.  Omne vivum e vivo, omnis cellula e cellula, omnis nucleus e nucleo—Matag living thing naggikan sa usa ka buhi nga gigikanan, matag life-cell gikan sa laing life-cell, gikan sa organic matter lamang nga ang labing gamay nga particle sa organic matter makuha.  Mao kini ang usa sa labing napiho nga resulta sa modernong pagsusi (Louis Pasteur).  Ang giingon nga spontaneous generation nga mao ang pagtungha sa kinabuhi gikan sa way kinabuhi nga matter usa lamang ka bunga sa imahinasyon.  Labot niini si A.V. Hill miingon:  “Ang pag-agda kanako sa pag-uyon sa mechanismo (materialismo) ingon nga maoy explanation sa life phenomenon, maoy pag-agda kanako sa paglubong sa akong ulo diha sa balas ug sa pagpakaaron-ingnon nga ang mga butang wala diha bisan kon ako nasayod nga anaa sila” (A.V. Hill, Living Machinery). Si Lord Kelvin misugyot nga ang binhi sa kinabuhi possibli nga nahulog gikan sa usa ka bituon nganhi sa atong kalibotan.  Apan bisan kon mao pa kini ang nahitabo, dili kini mosulbad sa tanghaga sa kinabuhi:  igo lang kini nga mopaatras sa pangutana.  Giunsa man pagsugod ang maong binhi sa kinabuhi?    

 

Busa ang nahibilin mao lamang ang laing alternative, nga, ang kinabuhi resulta sa usa ka espesyal nga buhat sa paglalang, nga dunay Tighatag sa kinabuhi, kinsa mao ang Kinabuhi mismo—ang buhi nga Dios. 

 

VII.  PRUYBA PINASUKAD SA BALAOD MORAL (ANG DIOS DIHA SA KONSENSYA)

 

Nahibalo kita pinasikad sa atong kasinatian nga duna tay konsensya.  Naghupot kita, diha sa unang dapit, sa pag-ila sa maayo ug daotan.  Atong gitawag ang pipila ka mga panghunahuna, pulong, ug buhat nga maayo, ang uban daotan.  Anaa usab kanato ang pag-ila sa obligasyon moral nga gitisok dinhi kanato.  Kinahanglan nga atong buhaton ang maayo ug likayan ang daotan.  Kini nga obligasyon kusgan kaayo nga kita mobatig kahasol ug kaguol kon kita makabuhat og daotan, samtang ang atong mga maayong buhat kuyugan kanunay sa pahalipay sa kaugalingon, sulodnon nga kalinaw, ug kagaan sa atong kasingkasing.

 

Dili usab malalis nga ang konsensya anaa sa tanang mga tawo.  Walay normal nga tawo nga wala masayod sa unang mga prinsipyo sa moralidad.  Diha usab sa tanang tawo, ang konsensya mosulti uban ang autoridad nga dili malikayan.  Usa kini ka absolute monarch, usa ka walay gidapigan nga labawng maghuhukom.  Kini moganti ug mosilot dihadiha.  Tinuod usab nga sa pipila ka mga tawo dili nato makaplagan ang ilhanan sa konsensya.  Apan kining mga tawhana naghambin sa moral insanity:  sila mga exceptions nga nagpruyba sa maong balaod.

 

Samtang ang ubang mga butang sa kinaiyahan way mahimo gawas sa pagsunod sa balaod sa kinaiyahan, ang tawo dunay kagawasan.  Apan ang iyang kagawasan dunay bantay.  Ang mga sugo “Thou shall” ug “Thou shall not” klaro ug dayag nga naluta sa iyang pagkahibalo.  Siya nasayod nga gawasnon siya sa dili pagtuman niini; apan siya usab nasayod nga kon iya kining buhaton, kinahanglan nga dawaton niya ang sangputanan. 

 

Kini nga kinaiyanhong balaod sa kinaiya moral sa tawo dili kalikayan nga nagpunting ngadto sa Dios sama sa mga balaod nga nagmando sa uniberso.  Ang Dios mibutang sa Iyang hunahuna ug sa Iyang pagbuot, dili lamang diha organic ug inorganic nga kalibotan, diha sa matter ug sa iyang mga puwersa, kondili diha usab sa kalag sa tawo ug sa mga gahom niini.  Busa, ang tawo kanunay nga miila sa tingog sa konsensya, dili ingon nga ilang kaugalingon, kondili ingon nga tingog sa Dios; ug ang gahom ug kamandoan niini ingon nga mao ang gahom ug kamandoan sa Dios.

 

 

SOURCES:

 

1.  APOLOGETICS AND CATHOLIC DOCTRINE by The Most Reverend M. Sheehan, D.D., Archbishop of Germia

2.  CATHOLIC APOLOGETICS by Rev. Fr. John Laux, 1990      

 

One thought on “ANG PAGKADUNAY DIOS

  1. I am therefore grateful by myself think of this site. A person close to acknowledged me just what We decided in order to enjoy in order to as well as afterward a lot of. Lovely posting as well as take care again with regard to doing the absolutely no fee!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.