1 Timothy 4 1-3 (Cebuano)

Edison Quinones:

Hi Brod,

Good day!
Catholic ko. Gusto lang unta ko mangutana bah. Kung pwede?

G-one: Good day pudnimo brad; AngGinoomagagrasciakanimo.  Pwedikaayokamakapangutana.


Edison Quinones:

AsaronsiBrodSoc mag bible study ron?

 

G-one:Ang Bible study ni brad Soc naa nahimutang sa ubos sa simbahan sa San Jose Recolitos (USJR) sa may Pasil Cebu. Ang Bible study kada meyerkulis sa alas 6 sa hapon hangtud sa alas 9 sa gabie.

Edison Quinones:

Then about aningmgauban religion naako Question?
Makasapotperonaapudbiyasila point mag lisod ko og tubag usahay. Tungod ana mo research ko myself but I don’t think so nga enough because it’s better guided with expert judna like other religion. If ever I meet someone who tries to debate. Mo tubag ko pero did2 ra sab igo sa akong makayaog ma sabtan. Gusto unta ko moapilsa bible study ninyo. When og where?


G-one:Tinood gyud kana igsoon; makasaput gyud sila gamay, ilabina nga aduna kitay background sa atong pagka Katoliko nga pinasukad sa Biblia.  Igsoon takos nakong dawaton ang pagtabang sa imoha kutob sa akong makaya.  Ang pagka Catholic Faith Defenders adunay taas nga proceso before ka maka atubang sa mga informal nga kukabildo kon debate.  Hinoon, angayan unahon nimo pagsinate sa mga background ug fundamento nga doctrina sa Santa IglesiaCatolica nga gipasukad gayud diha sa balaang Kasulatan kay angBiblia nag-ingon “Kinahanglan andam kamo kanunay sa pagtubag kang bisan kinsa nga mangutana sa hinungdan sa paglaum nga anaa kaninyo, hinoon buhata ninyo kini uban sa kaaghop ug kataha (1 Ped. 3:15b-KJV Cebuano)”


Edison Quinones:

Please also read this (About Sto. Nino):
http://psquare.org/ispeak/showthread.php?1409-What-you-should-know-before-joining-the-Sinulog-in-Cebu

 

G-one:About sa Santo Nino; angayan na tong masayran nga ang Santo Nino mao ang batang Jesus; atong maaninaw nga kining mga igsoon tang protestante gaataki gihapon maski sa batang Jesus.  Ang Santo Nino mabasa diha sa Bibliang Spanyol letra-4-letra; anaa sa Luk. 1:35 NIV Spanish Version. Ang ilaha nga ataki sa Santo Nino naga direkta sa atong mga Larawan ug Istatuwa sa mga Santos, ni Santa Maria ugkangJesu-Cristo nga makita sa atong simbahan ug atong kabalayan! Ganimogamit sila sa mga kapitolo ug versikolo diha sa Biblia aron lamang sa pagpahuyang ug pagpagpapag sa mga pagtoo sa mga Katolikong walay mga a lamag dihasa Biblia (Exo. 20:3-5; Deut. 5:8-9; Roma 1:21-23 ugubanpa). Dinhi atong Makita ang ilang ka BIAS kon kahakog sa pagbungat sa mga nilatid sa balaang pulong sa Dios; gani ila kining gigamitaron sa pagsakmit sa uban tang mga igsoon nga mutaliwan sa tinoohang Katoliko ug didto unya mubalhin sa ilahang tinoohan nga gitukod lamang ug tawo (2 Ped. 3:16). Apan wala gani nila ihilakip ang mga cetas diha sa Biblia nga nag mantala nga anaay ipabuhat nga mga larawan – mao ang larawan sa mga balaang anghil (Exo. 25:18-22).  Ug kanining mga istatuwa sa mga anghil konkerubin didtona himutang sabalaang templo sa Dios (2 Cron. 3:7,10-14). Gani ang Dios nag sugo kanato ngadidto kita magsimba Kaniyasa temple nga anaay mga larawan sa mga anghil (2 Cron. 7:15-16).  Diha usab sa bag-ong testament gihisgutan gihapon ang mga larawan sa mga anghil (Heb. 9:5 Living Bible).  Tungod niini nga katarungan busa anaay larawan si Jesu-Cristo mismo (Gal. 3:1 Living Bible)!  Ang nag sulatsa Galacia mao si San Pablo; ug parasakasayuran sa tanan si Apostol Pablo mananahi kon tent maker (NIV Compact Dictionary of the Bible; page 131); busa dili ikalalis ngasi Cristo anaa gayoy larawan!

 

Angayan naton gmasayran ngasi Satanas mugamit usab ug Biblia aron lamang sa pagpanlimbung (Mat. 4:1-10)!Busa mag maigmat kita ka nunay sapagbantay ug pagtoon sa Biblia.

Edison Quinones:

Halos tanankailanakokay Christian ngaAnti-catholic and claims that our religion dawkaydilisaktokaytungodsadaghan reason. Hinoonmatubagnakoanguban.Peroganahan pa judkomo dig dipper and I want to learn from the experts perodilisa lain religion.

 

G-one:Salamat brother; mas maayo gani ikaw kay nangita jud kasa side sa Catholic expert dili pariha ni Manny Pacquiao nga naka apillang ug Bible study sa laingt inoohan; dayon nibiya sa tinookod nga simbahan ni Cristo (Mat. 28:19-20). 

 

Edison Quinones:

Sapag research nako I cam accross with this guy nga nag claim nga Catholic Church is not really founded by Christ perotilawala ta sailaha. Then pointed this Bible verse sa(1 Timothy 4 1-3) “1The Spirit clearly says that in later times some will abandon the faith and follow deceiving spirits and things taught by demons. 2Such teachings come through hypocritical liars, whose consciences have been seared as with a hot iron. 3They forbid people to marry and order them to abstain from certain foods, which God created to be received with thanksgiving by those who believe and who know the truth”

 

G-one:Ang 1 Tim 4:1-4 dili kitang mga Catholic ang gipasabot niini; tungod kayingon samga Biblical scholars na dili Catholic mao kini sila ang mga Catharis or mgaAlbigensians.

Ang pagtulon-an saKatoliko mahitungod sa Celibacy o ang pag dili sapag-aasaw sa nga mga pari tungod sa Diyos ay nasa Biblia at tudlo kini sa atong Ginoong  Jesus.

Matud paniapostol Pablo sa 1 Cor. 7:8, 32-33 (KJV) “{7:8} I say therefore to the unmarried and widows, It is good for them if they abide even as I. {7:32} But I would have you without carefulness. He that is unmarried careth for the things that belong to the Lord, how he may please the Lord: {7:33} But he that is married careth for the things that are of the world, how he may please [his] wife.

Ug atong paga timan-an nga siApostol San Pablo ay Pari–mababasa sa Roma 15:16 (Cebuano Popular Version)

Ang Panginoong Jesu-Cristo ay ganitorinangitinorosa Mat. 19:12 (KJV) “For there are some eunuchs, which were so born from [their] mother’s womb: and there are some eunuchs, which were made eunuchs of men: and there be eunuchs, which have made themselves eunuchs for the kingdom of heaven’s sake. He that is able to receive [it,] let him receive [it.”

Mahitungod pud sa pagpuasa kon pagdili sapagkaon; nahitunong kini sa mga Holy Week diin atong gihandum ang mga pagpuasani Cristo sakamingawan (Mat. 4:2) ug iyang mga tinun-an (Mat. 9:14-15).Ug gani si Ginoong Jesu-Cristo naghatagugpanig-ingnan sa tinuoray nga pagpuasa (Mat. 6:16-18).  Ang pag puasa natong mga Katoliko sapanahonsa Kwarisma mao lamang angpag ambit sa kasakit ni Kristo didto sa Kalbaryo (1 Cor. 9:23-25).

 

 

Edison Quinones:

Then follow upan pa judnilanga Catholic is funded after the apostles dilidawsi St. Peter ang first pope ogsi Boniface III..check this link http://wiki.answers.com/Q/Who_founded_the_Catholic_church
so diyadaw after sa apostles kitadawang false religion alabi pa ngakitaang religion nga nag prohibit sa marriage sa Priest and meat.

 

G-one:Bro kungnaaganimgaistoryanga in-anaugwalayigongebedensya; igna nga ISTORYAHE…. Ang maong mga ataki natubag nanato saitaas.  Ang mga standard references nag tudlongasi San Pedro gayudangunang Santo Papa (World Almanac and the Book of Facts, etc).

Edison Quinones:

Hinoonpwedena ma tubagnasiyadiri:
http://answers.yahoo.com/question/index?qid=20091212072631AAygMsg

 

G-one:Natubag nana siyangamgaataki brad; anaaymga Catholic website nga US based nga nag atimanmahitungoddaana.

Edison Quinones:

Then ang next religion that follows nga nag forbid or marriage kayCatharis, Albigensians or Waldensesgi comment sa nag answer.

 

G-one:Angmga Bible scholars nag -inon nga ang mga Catharis ug Albingensians ngamgaKaaway ug nangataki saSimbahang Katoliko sama samga protestante mao ang katumanan sa 1 Tim. 4:1-4.

Edison Quinones:

Then other reason kayakong GF kay nag apil2x siyaog bible study saakongamigo nga Christian (non-catholic). To compliment that, I want to learn the bible more saato religion dilisa lain. Hinoondilikoganahansa divide tungodsa religion. We have 20 major religions in the world then one religion is divide by different faiths so more than 30,000 faiths in the world including atheist, Iglesiani Christo and Jedi knight (atheist but believe with the fiction star wars religion).

 

G-one:Bro; tagaesiyaugmga reading materials; pwedi man kamaka print saatong website :www.catholicfaithdefedners.com ug uban pang mga website nga informative ug nagbutyag s akamatuoran.

 

Edison Quinones:

Hinoon ang tinood essence sa Bible is to follow his greatest commandment but I want to learn more perogikansaakong religion ang nag tudlokanako. I hope makatabangkaBrod.. 

Salamatsapagbasaogmahuwatkosaimong reply.

 

G-one:Bro pasensya kana kunghindi kaagad ako naka reply sa mga mensahe mo.  Ang sulat mosa akin ay mailalathala sa ating website www.catholicfaithdefedners.com. Salamat

SUKNAAN

Matud pa ni Atty. Marcelo Bacalso, si Bro. Soc sa Katin-awan sa Pagtuo nakatampo sa sayop nga…

 

 

SUKNAAN

 

 

PANGUTANA:

 

Matud pa ni Atty. Marcelo Bacalso, si Bro. Soc sa Katin-awan sa Pagtuo nakatampo sa sayop nga hubad sa Biblia, Maayong Balita Biblia kay miapil siya sa Revision. Kay sa Mat. 1:25, si Maria dili na ulay, kay ang sayop nga hubad, “Wala hilabti ni Jose si Maria sa wala pa siya manganak kang Jesus.” Sabton nga human manganak si Maria gihilabtan na ni Jose. Sa Juan 2:4, dautan kaayo sa hubad, “Si Jesus miingon kang Maria, Babaye, ayaw ko’g tudloi unsay Akong buhaton.” Dili ba binuang kining hubad nga giapilan ni Soc?” (Bro. Carlos Pastorite, San Isidro, Talisay City, Cebu).

 

TUBAG:

 

Sa Revision nga akong giapilan, giusab na ang hubad sa Mat. 1:25, mao kini: “Wala hilabti ni Jose si Maria hangtud nga si Maria nanganak kang Jesus.”

Kasagaran ang pulong hangtud, wa’ magpasabot nga dihang niabot ang hitabo nga gihangturan duna nay nahitabo. Sama niini: “Wala gayud manganak si Mikal hangtud siya namatay,” (2 Samuel 6:23). Nagpasabot nga wa gayud manganak si Mikal gikan niadto ug hangtud namatay siya. Ang hangtud diha nagpasabot, continuous as such:  “Wala na mobalik ang uwak hangtud nahubas ang tubig,” (Gen. 8:6). Nagpasabot, ‘Wa hilabti ni Jose si Maria hangtud’ (nagpasabot nga bisan pag humana manganak si Maria kang Jesus, wa gayud makahilabot si Jose kang Maria).

Ang sa Revision sa hubad sa Juan 2:4 mao kini, “Babaye unsay labot nimo ug nako niana?” Ang niana nagpasabot sa pagkahurot sa bino. Dili sama sa unang hubad, nga daw si Jesus namadlong kang Maria nga dili siya gustong tudlo-an sa Iyang inahan. Kay sa pagkatinuod gituman ni Jesus ang pangilabot sa iyang inahan. Ang tubig, gihimo ni Jesus nga bino.

 

Retrieve from: http://www.bagonglungsoranon.com/2012/07/matud-pa-ni-atty-marcelo-bacalso-si-bro-soc-sa-katin-awan-sa-pagtuo-nakatampo-sa-sayop-nga/

ANG PAGKA-APOSTOLIKANHON SA SIMBAHAN

ANG PAGKA-APOSTOLIKANHON SA SIMBAHAN

Hinikay ni Bro. Celestino “Lesty” Cubol

Catholic Faith Defender

 

 

Apologetics on Mass

Agosto 8, 2012

 

 

Ang Simbahan nga gitukod ni Ginoong Jesu-Cristo gitawag og “APOSTOLIKA,” kun may kinaiya nga APOSTOLIKANHON. (CFC 1407)

 

Ang pulong APOSTOLIKA gikan sa pinulongang Griego nga “apostellein” o “apostolos” nga nagkahulogan sa Ingles og “apostle.” Sa binisaya nagkahulogan kini’g “pinadala.” Mao kini ang etymology kun etimolohiya, o sa pulong nga APOSTOLIKA.

 

Kay ang Simbahan nga Iyang gitukod mao Iyang gitahasan nga mopadayon sa Iyang hamiling misyon. Gumikan niini, si Cristo ang NAGPADALA sa Iyang Simbahan ngadto sa kalibotan sa nagkalain-laing mga paagi.

 

Ug ang Simbahan ni Cristo Iyang gitukod diha sa pundasyon sa mga APOSTOLES.

 

Efeso 2:20-22 –  “Gitukod KAMO diha sa sukaranan nga gipahimutang sa mga apostoles ug sa mga propeta, ug ang bato nga gisukaran nga mao si Cristo Jesus. Siya mao ang nagsagang sa tibuok balay hangtod nga nahimo kining templo nga balaan sa Ginoo. Uban sa tanang magtutuo kamo usab nga nahiusa Kaniya gihimong usa ka balay diin nagpuyo ang Diyos pinaagi sa Iyang Espiritu.”

 

Dinhi, dayag kaayo ang giingon ni San Pablo, nga gitukod ang atong Simbahan diha sa sukaranan nga gipahimutang sa mga APOSTOLES, nga ato pa,  MGA PINADALA. Ug ang bato nga gisukaran niining simbahana mao si Cristo. Si Cristo mismo ang nagsagang sa tibuok balay ug nahimo kining BALAAN NGA TEMPLO SA GINOO. Nahiusa kitang tanan kang Cristo, ug gihimo kitang usa ka balay diin NAGPUYO ANG DIYOS PINAAGI SA IYANG ESPIRITU.

 

Kay diha sa Roma 1:1-5, giangkon mismo ni San Pablo nga “ulipon” siya ni Cristo Jesus, ug gipili pagka-APOSTOL. Sa laktod, gitawag siya sa Diyos ug gihimong APOSTOL o PINADALA aron pagmatala sa Maayong Balita ni Cristo (1 Corinto 1:1 ug sa 2 Corinto 1:1).

 

Sayod ‘ta nga si San Pablo usa ka Judio, kinsa gitawag sa Diyos sa wala pa siya matawo (Buhat 9:4-6; Galacia 1:13-15). Ug sa dihang misaka na si Ginoong Jesu-Cristo sa Langit, GIPADALA siya sa Diyos ingon nga sulugoon diha sa Iglesya aron sa pagpadayon sa misyon ni Cristo dinhi sa kalibotan (Colosas 1:24-29).//

 

Ang SIMBAHAN gipalakaw ni Cristo sa tibuok kalibotan, ug gisugo sa pagtudlo sa tanang mga pagtulon-an nga Iyang gitudlo. Sa laktod, ang Simbahan maoy nagtipig sa tanang mga balaanong pagtulon-an ni Cristo nga Iyang gitudlo ug gisalig sa Iyang mga APOSTOL, o sa Iyang mga PINADALA.

 

Mateo 28:19-20 – “Busa panglakaw kamo ngadto sa tanang katawhan sa tibuok kalibotan ug HIMOA SILA NGA AKONG MGA TINUN-AN…ug tudloi sila sa pagtuman sa tanan nga Akong gitudlo ug gisugo kaninyo. Ug hinumdomi! Ako mag-uban kaninyo sa kanunay hangtod sa kataposan sa kalibotan.”

 

Ang mga Obispo mao ang mga sumusonod sa mga Apostol

 

Ang mga pagpanudlo sa mga APOSTOL ni Ginoong Jesu-Cristo wala kini bugto nga nagdagayday gikan kaniadto hangtod karon, ug nagpabilin kining buhi ug dalisay.//

 

Ang mga APOSTOL sayod ‘ta nga giordinahan o gipili sila ni Cristo.

 

Mark 3:13-14 – “He goeth up unto the mountain, and calleth unto Him who He would: and they came unto Him. And He ordained twelve, that they should be with Him, and He might send them forth to preach” (King James Version).

 

Binsaya: “Ug mitungas si Jesus sa bungtod ug gitawag niya ang mga tawo nga buot niyang pillion. Nanuol sila kaniya, ug nagpili siyag napulog-duha nga iyang gitawag og mga apostoles. Miingon siya kanila, ‘Gipili ko kamo aron makig-uban kanako ug ipadala ko kamo aron pagwali’ ” (Maayong Balita Biblia).

 

Kaniadto, ang mga APOSTOL nag-ordinar usab og mga obispo. Walay bugto kining maong gimbuhaton. Kay gikan kaniadto hangtod karon, ang Simbahan nagpadayon sa pagpahimutang og mga kaobispohan, ug kini sila ang mga sumosunod sa mga Apostoles ni Cristo.

 

Ug pinaagi niini, natipigan ug napreserbar pag-ayo ang mga pagtulon-an ni Cristo nga Iyang gitisok ug gitudlo sa unang mga sakop sa Simbahan; sa unang mga lider sa Simabahan nga mao ang mga Apostol.

 

 

Ang Santa Iglesya makapakita mismo og mga ebidensiya nga siya gikan ug may kadugtongan gayod sa mga APOSTOLES. Kay sukad sa sinugdan, ang Simbahan padayong nagbaton og mga kaobispohan nga maoy mga sumosunod sa mga APOSTOL ni Cristo.

 

Ug labaw sa tanan, ang Simbahang Katoliko nagbaton sa walay bugto nga kutay sa mga pangulo – nga mao ang mga SANTO PAPA – gikan pa kang San Pedro Apostol hangtod karon ni Papa Benedicto XVI.

 

Ug kining walay bugto nga kutay sa mga pangulo natala ug nahasulat kini diha sa mga libro sa Kasaysayan.

 

Usa sa mga libro nga nagtala sa walay bugto nga kutay sa mga PANGULO sa Santa Iglesya Katolika mao ang  “The Time Almanac,” 2006 Edition, pp. 367-369, diin naa diha ang listahan sa mga Church leaders – from Saint Peter down to our own time, to Pope Benedict XVI. (Nia aning maong libro!)//

 

Dugang niini, ang tanang mga historian dili gayod makanigar nga ang Simbahang Katoliko gikan gayod sa mga APOSTOLES. Mao kini ang bugtong Simabahan nga nagsumikad sa mga tinun-an sa Ginoo, ug nagpadayon hangtod karon.

 

Ang usa ka inilang libro sa kalibotan nga ang The New Encyclopedia Britannica, Vol. 26, 15th Edition, p. 928, nagkanayon: Roman Catholicism – A Christian Church characterized by its uniform, highly developed doctrinal and organizational structure. Traces its history to the college of Apostles in the 1st Century Church.” 

 

Binisaya: Romano Katoliko – Usa ka Kristohanong Simbahan nga naila sa iyang kahiusahan, ug dili matukib nga kalambuan sa pagtulon-an ug malig-ong kahugpon. Maganid sa pagsubay ang iyang kasaysayan ngadto sa kahugpongan sa mga Apostlol sa unang siglo pa nga Simbahan.”

 

Ang New Book of Knowledge Encyclopedia, Vol. 16, p. 287, Copy Right in 1971, nagkanayon: “The history of

the Roman Catholic Church began in Upper Room in Jerusalem almost 2000 years ago…The Church maybe

described as the Society founded by Jesus.”

 

Bibisaya:  “Ang kasaysayan sa Romano Katoliko nagsugod sa Upper Room sa Jerusalem mga 2000 na ka tuig  

ang nakalabay…Ang Simbahan mahimong tawgon nga Katilingban nga gitukod ni Jesus.”

 

Samtang laing standard ug walay gidapigan ng libro nga mao ang Glorier Encycclopedia, Vol. V, p. 106, nagbutyag: Catholic Church. Term generally applied to the Divine society founded by Jesus Christ, and endowed by the outpouring of the Holy Ghost on the day of Pentecost. More specifically the name denotes the body of the faithful in communion of the Bishop of Rome, hence often called Roman Catholics.”

 

Binisaya: Iglesya Katolika. Ang pulong nga kasagarang gidapat sa Langitnong katilingban nga gitukod ni Jesu-Cristo, ug gipadad-an sa gasa sa Espiritu Santo sa adlaw sa Pentecostes. Ug sa tino gayod, ang ngalan nagpaila sa kahugpongan sa mga magtutuo nga may kaambitan sa Obispo sa Roma, hinongdan nga gitawag kini’g Romano Katoliko.”//

 

Mao kini APOSTOLIKANHONG kinaiya sa Simbahan nga gitukod ni Ginoong Jesu-Cristo. Kining Iglesyaha o pundoka, mao kini ang IGLESYA KATOLIKA ROMANA, nga maoy Iyang gitahasan nga mopadayon sa Iyang misyon dinhi sa kalibotan. Ug niining maong Iglesya, diha Niya gitisok ang tanan Niyang mga pagtulon-an. GISUGO ug GIPADALA Niya kini aron sa pagmantala sa Maayong Balita sa kaluwasan sa tibuok kalibotan./

 

Marcos 16:15 – “Siya miingon KANILA, ‘Panglakaw kamo sa tibuok kalibotan ug isangyaw kining Maayong Balita ngadto sa tanang mga tawo. Ang motuo ug magpabunyag maluwas, apan ang dili motuo, silotan.’ ”

 

Pangutana: Kinsa ba ‘ning “KANILA?”

 

Tubag: Kini sila mao ang unang mga miyembro sa Iglesya, nga mao ang mga APOSTOLES – nga Iyang mga PINADALA.

 

Juan 20:21 – “Ingon nga gipadala Ako sa Amahan, Ako usab magpadala kaninyo.”

 

Ug kining SIMBAHAN nga Iyang gitukod, Iyang gipadala ngadto sa mga hentil aron makaangkon usab sila sa kaluwasan.

 

Buhat 13:47 – “Gibutang ko IKAW nga kahayag alang sa mga dili Judio, aron pinaagi KANIMO ang kaluwasan moabot hangtod sa kinatumyan sa kalibotan.”

 

Ang PINADALA kun APOSTOL adunay dakong papel o tahas aron madunggan ug mamantala ang Maayong Balita ni Cristo.

 

Roma 10:14-15 – “Apan unsaon man nila pagsangpit kaniya kon wala sila motuo? Ug unsaon man nila pagtuo kon wala nila hindunggi ang mensahe? Ug unsaon man nila pagkadungog kon wala kini iwali? Ug unsaon man pagwali sa mensahe kon WALAY GIPADALA NGA MAGWAWALI?”

 

Mao kini ang nagpahiping hinongdan sa pagka-APOSTOLIKANHON sa IGLESYA nga gitukod ni Cristo. Ug kining iglesyaha walay lain, mao kini ang atong SIMBAHAN, ang Iglesya Katolika Apostolika Romana!

 

 

 

 

 

THE PAPACY AND THE PRIMACY OF SAINT PETER

THE PAPACY AND THE PRIMACY

OF SAINT PETER

Hinikay ni Bro. Celestino “Lesty” F. Cubol

Catholic Faith Defender

Black Nazarene Chapter, Cagayan de Oro City

 

Ang Santo Papa ang Obispo sa Roma ug ang “Supreme Head of the Catholic Church.” Gihuptan sa Papa ang gahom, ug ang dakong kaakuhan nga gitugyan ug gisangon ni Cristo kang Pedro.

Si Ginoong Jesu-Cristo mismo ang nagtudlo kang Pedro, ug sa iyang mga sumosunod o mga successors isip mga lider sa iyang Simbahan nga iyang gitukod.

Mateo 16:18-19 – “Busa sultihan ko ikaw: ikaw si Pedro ug ibabaw niining bato tukoron ko ang akong iglesiya, ug bisan gani ang kamatayon dili gayod makabuntog niini. Ihatag ko kanimo ang mga yawi sa Gingharian sa langit: ang imong idili dinhi sa yuta, idili usab didto sa langit; ug ang imong itugot dinhi sa yuta, itugot usab didto sa langit.”

Sanglit si San Pedro didto man gipatay ug gilubong sa Roma, the Bishop of Rome is by right the Pope of the Universal Church.

Ang labing importanting papel sa Santo Papa mao ang “preservation of unity within the Church.

Ang magbalantay mahinongdanon kaayo aron dili magkatibulaag, mangawala ug dili mapapag ang mga sakop nga iyang gibantayan.

Sa ingon niini nga katarungan, mahinongdanon kaayo ang Papa diha sa Simbahan. Kay kung wala pa ang Santo Papa, walay mahitabong panaghiusa sa mga local churches; and they will become independent with each other.

Kung wala pa ang Papa, DILI NA ‘TA MATAWAG OG SANTA kondili “SANTAIYA” na. Dili na mahimong balaanon o lunsay ang atong mga pagtulon-an kay mag-agad na man lamang unya kini sa level of understanding ug interpretation sa mga pastor sa Bibliya. Ang TRUTH nga atong pagahutan mag-agad na lamang unya sa ma-perceive sa atong senses sa mga lider. Magsantaiya ug magkabulagbulag na ‘ta sama sa mga protestante, sama sa Baptist, Born Again, SDA, Isalm, ug uban pa, nga matag kongregasyon managlahi ang ilang mga doktrina, kay nag-agad man lamang kini sa pagbati, hunahuna ug panabot sa pastor.

Ug bisan ang mga protestante nakaamgo sila sa importansiya kun kamahinongdanon sa usa ka “supreme leader” o “universal leader” tungod kay nagkasiaksiak ug nagkabahinbahin man sila. Wala silay kahiusahan sa ilang mga pagtulon-an, ug nagpinahitay sila. Ang Santo Papa mao usab ang supreme pastor and teacher of all Christians.

The Pope presides the system of the central ecclesiastical government of the Roman Catholic Church.

The Pope grounds his claim to jurisdiction primacy in the Church, in the so-called “PETRINE THEORY.

Petrine Theory – is that Jesus Christ conferred the position of primacy in the Church upon Peter            alone.

Ang General Council of Chalcedon niadtong A.D. 451, formally recognized the spiritual primacy, or the supremacy of the Bishop of Rome.

It was affirmed by the Council of Florence in 1439.

And the PETRINE THEORY was defined as a “matter of faith” by the First Vatican Council in 1870.

It was also endorsed by the Second Vatican Council in 1964.

Sa pag-define sa PETRINE THEORY, ang First Vatican Council mi-cite o mikutlo sa tulo (3) ka mga “classical texts” in the New Testament, long associated with it:

  1. Juan 1:42 – Giilisan ni Jesu-Cristo ang ngalan Simon og KEPHAS, nga sa ato pa, PEDRO. Sa Griego: PETROS, nga nagkahulogan og “bato.”

 

  1. Juan 21:15-19 – Sa tulo ka higayon si Jesus nangutana kang Pedro: Simon anak ni Juan, gihigugma mo ba ako?” Ug sa kataposan, si Jesus miingon kang Pedro: “Atimana ang akong mga karnero.” Ug ang mga “karnero” nagpasabot sa “katawhan” (Salmo 79:13).

 

  • Ezekiel 34:31 – “Kamo akong mga karnero, mga karnero sa akong pasibsibanan, ug ako ang inyong Dios.”
  • Jeremias 3:15 – “I will give leaders who obey me, and they will feed with wisdom and understanding.”

 

  1. Mateo 16:18-19 – Si Jesus mismo ang nagtudlo kang Pedro ug sa iyang mga sumosunod isip mga lider sa Iyang Simbahan. Diha usab gi-confer o gisangon kun gisalig ni  Jesus kang Pedro ang iglesya nga Iyang gitukod. Gipasaligan nga DILI MALUMPAG ang maong iglseya. Ug gihatagan pa kini ug gahom kun otoridad. Sa dose (12) ka mga apostol, si Pedro ang gipili sa Ginoo nga saligan sa pagdumala sa Iyang iglesya.

 

  • Ug kining maong iglesya gisugo sa pagsangyaw sa tibuok kalibotan. Gipasaligan usab kini ni Jesus nga Iyang pagaubanan hangtod sa katapusan sa kalibotan (Mateo 28:19-20).

King tulo (3) ka mga “classical texts” sa Bag-ong Tugon, gipasabot sa Vatican I, nga adunay kadugtongan sa gipamulong Cristo kang Pedro diha sa Lucas 22:31-32. (Palihog basaha.)

Ug pinaagi niining maong kalig-unan diha sa Balaang Kasulatan, kini nagmatuod lamang nga si Ginoong Jesu-Cristo gayod mismo ang nag-constitute kang Saint Peter isip:

  • Prince of the Apostles and Visible Head of the Universal Christian Church, the Roman Catholic Church.

 

  • Ug kini naangkon ni Pedro pinaagi sa gitawag og “primacy of jurisdiction” kun “jurisdictional primacy” that was to pass down in perpetuity to his papal successors, along with authority TO PRONOUNCE INFALLIBILITY on matters of faith and morals.

 

  • The Pope serves as the bishop of all bishops and the pastor of all the faithful.

Ug kining priestly powers sa Santo Papa, as bishop or spiritual overseer in the Universal Christian Church, gikan kini sa SACRAMENTAL ACT OF ORDINATION.

Ang Santo Papa nakahupot sa iyang papal authority pinaagi sa eleksiyon sa Sacred College of Cardinals; ug ang panagtigom sa mga sakop sa Sacred College of Cardinals gitawag kini’g “Conclave.”

It is by virtue of the decision of the College of Cardinals nga ang bag-ong napili nga Papa inherits his official titles such as:

  1. 1.      Successor of Peter

From this title flows all the other titles of the Pope for he only holds his office as the Pope inasmuch as he is the successor of Peter.

 

  1. 2.      Supreme Pontiff

This title came from the Latin term “potem facere” which means “to build a bridge.” This title was formerly reserved to the emperor of Rome who was the head of principal college of priests. This title was given to him for he served as the bridge between men and the gods. In A.D. 375, the title was given to the Pope by Gratian. Now the title means “a bridge builder between God and man.” The Pope is also the first and chief bishop in the Church and the head of the Episcopal College. He has truly Episcopal authority over all the faithful and all the pastors.

 

  1. 3.      Bishop of Rome   

Saint Peter was the first bishop of Rome who founded the See in the year A.D. 42. It was to Peter the Jesus gave the office of binding and loosing, and the keys to the Kingdom of Heaven. Vatican I decreed that “Christ established that Peter should have perpetual successors in the primacy and the Roman bishops are the successors.” The Pope, therefore, being the successor of Peter, is also the bishop of Rome.

 

  1. 4.      Vicar of Jesus Christ

The title means “one who takes the place of Christ.” This term however is often used of the bishop of Rome in particular, but is also used for bishops in general. This was first used in A.D. 495 by the Roman Synod to refer to Pope Gelasius I. The title signifies the supreme authority of the Pope as the representative of Christ on earth and the visible head of the Church, Christ being the invisible head.  He is also spiritual governor of the universal Church.

 

  1. 5.      Primate of Italy

At one time, a primate was bishop or archbishop who had all authority over all bishops of an area covered. The Pope is the highest in authority in the whole of Italy, the only primate in the Catholic Church with such jurisdiction and authority is the Pope.

 

  1. 6.      Sovereign of the State of Vatican

Based on the Lateran Treaty, Italy recognizes Vatican City as the sovereign state with the Pope as its temporal ruler.

 

  1. 7.      Patriarch of the West and Archbishop of the Roman Province

Together with the title Primate of Italy, these titles are based on the principle that the Roman See is the chief and the highest See of all the jurisdictional areas of the Church of which the Church of Rome is part.

 

  1. 8.      Prince of the Apostles

As successor of Saint Peter who was the leader of the Apostles, the Pope is given the title Prince of the Apostles for he is the one who has the primacy over all the successors of the Apostles.

 

  1. 9.      Servant of the Servants of God

Since Saint Gregory the Great, the Pope is called Servus Servorum Dei. From this flows the title of the Pope of the Roman Catholic Church as the Servant of the Servants of God.

Ang pulong nga Pope gikan sa Latin nga pulong nga papa nga nagkahulogan sa English og “father.” Samtang ang pulong bishop gikan sa Greek word nga episkopos nga nagkahulogan sa English og “supervisor” kun “overseer.”

Kining titulong bishop kun episkopos atong mabasa sa ubay-ubay’ng mga panid sa canonical writings sa Bag-ong Tugon. Gani, sa wala pa mahitabo ang Pentecostes, si San Pedro, sa iyang pagpamulong atol sa ilang paghulip sa nabakanteng pwesto ni Judas, migamit sa pulong episcope o bishopric diha sa pagtudlo sa mohulip sa apostolic office nga gibiyaan sa nagbudhi kang Jesus (Acts 1:20-25, King James Version).

Acts 1:20 – “For it is written in the book of Psalms, Let his habitation be desolate, and let no man dwell therein: and his bishoprick let another take” (KJV).

Ug diha sa Buhat sa mga Apostoles, ingon man sa mga sinulat ni San Pablo, dayag nga nagtug-an kanato nga may mga tawo sa primitive Church, nga naghupot og dagkong gahom – nga may titulong gihuptan nga episkopos kun bishop.

Ang “lingkoranan,” nagpasabot kini’g GAHOM ug KATUNGDANAN. Sama pananglit sa usa ka gingharian, aduna gayoy pinasahi nga lingkuranan ang HARI, diin siya lamang ang makahimo ug angayan nga makalingkod niini.

 

Ingon usab niini ang LINGKORANAN ni San Pedro, ang unang Santo Papa sa Simbahang Katoliko. Ang iyang lingkuranan nagtimailhan ug nagsimbolo sa GAHOM ug OTORIDAD nga gihatag kaniya ni Ginoong Jesu-Cristo.

Ang CHAIR OF PETER, kun CATHEDRA PETRI, nagsimbolo usab kini sa TEACHING AUTHORITY sa Santo Papa diha sa kinatibuk-ang Simbahan. Sa dihang ang Santo Papa moluwat og DOGMATIC DEFINITION, ang iyang pamulong gitawag kini’g EX CATHEDRA, nga nagpasabot og “From the Chair.” Ex cathedra literally means “from the throne.”

“Ex cathedra is the exercise of the supreme power of teaching of the Pope. Given the gift of indefectibility, with the assistance of the Holy Spirit the Pope as pastor and teacher of all Christians defines doctrines of faith and morals. His definitions are irreformable of themselves and requires religious assent. His ex-cathedra teachings must speak of: 1) not as private theologian, but as the supreme pastor and teacher of all Christians; 2) in virtue of his apostolic authority as the successor of St. Peter; 3) in matters of faith and morals; 4) proposing something to be held by the universal leader” (Questions and Answers on the Pope and the Papacy by Rev. Fr. Ruperto C. Santos, STL, pp. 60-61).

Ang simbolo sa LINGKORANAN mahinongdanon kaayo, nga ang PINUY-ANAN SA PAPA gitawag og Holy See, nga nagkahulogan og “Holy Chair.” Ang See, gikan kini sa Latin nga pulong “sede” kun “seat” sa pinulongan Iningles.

Ang simbolismo usab sa cathedra mahimo usab nga madapat sa see kun lingkuranan sa Obispo, kansang official church gitawag og Cathedral, tungod kay anaa diha nahimutang sa presbytery ang Bishop’s Chair.

Si Jesus mismo ang naghatag kang Pedro ug sa iyang mga sumosunod sa OFFICE OF TEACHING kun BUHATAN SA PAGPANUDLO. Kay didto sa Caesarea Philippi, si Jesus miingon: “Whatever you bind on earth shall be bound in heaven; ang whatever you loose on earth shall be loosed in heaven” (Matthew 16:19). Sa mandato mismo ni Jesus ngasumikad ang Dogma of Papal Infallibility, nga gi-defined panahon sa First Vatican Council niadtong 1870 nga nagkanayon: “The Roman Pontiff is infallible when he defines ex cathedra a doctrine regarding faith and morals.”

So far, 265 na ka mga Papa ang milingkod sa Chair of St. Peter, apan walay ni isa kanila ang nasayop in matters of faith and morals.

Ug sukad sa fourth century, ang kapistahan sa CHAIR OF SAINT PETER ginasaulog sa matag Pebrero 22, tungod kay giisip nga anibersaryo sa pagka-Obispo ni San Pedro didto sa Roma. Ang orihinal nga CHAIR OF SAINT PETER gipreserbar ug gitipigan sa nagkadaiyang lokasyon o dapit hangtod niadtong 370 A.D., dihang gibalhin kini ni Pope Damasus didto sa Saint Peter’s Basilica.

Ug aron mapreserbar ang maong precious relic sa umaabot nga panahon, si Pope Alexander VII misugo kang Berninni sa pagsulod o pagpahimutang sa maong LINGKORANAN sa usa ka matahom nga tronong bronze didto sa apse sa St. Peter’s Basilica.

 

ANG KAPUSLANAN SA SANTOS NGA MISA

ANG KAPUSLANAN SA SANTOS NGA MISA

Hinikay ni Bro. Lesty F. Cubol

Catholic Faith Defender, Black Nazarene Chapter

Jesus Nazareno Parish, Cagayan de Oro City

 

Unsa bay mga kaayohan o bunga nga atong makuha diha sa Santos nga Misa sa higayong  modawat, mokaon o mokalawat kita sa Lawas ug Dugo ni Cristo? Unsa bay bili o kapuslanan niini nganhi sa atong kinabuhi?

 

Sayod ‘ta, nga ang Santos nga Misa, walay kalainan sa sakripisyo nga gihimo ni Cristo didto sa Krus, atol sa Iyang pagtubos kanato. Kay diha sa Misa, gipadayon o gisubli lang sa pari ang gihimo nga sakripisyo ni Ginoong Jesu-Cristo sa Krus.

 

Si Cristo presente, o anaa gayod diha sa Santos nga Misa. Kay matod pa sa usa ka gamay’ng libro sa katesismo sa Iglesya Katolika, nga gihikay sa Sons of Holy Mary Immaculate (SHMI), nga gipublikar sa Quality Catholic Publication, “…The bread and wine that we receive are the real body and blood of Christ. Jesus Christ is present in a real and substantial way, with His person, body, soul, and divinity” (My First Holy Communion, p. 40).

 

Si Ginoong Jesu-Cristo gayod ang naghalad sa Iyang kaugalingon diha sa Santos nga Misa aron pagtubos sa atong mga sala, sama sa Iyang gihimo didto sa Kalbaryo. Ang kalainan lang mao ang “manner” o paagi sa paghalad sa sakripisyo. Kay didto sa Krus, ang atong Manunubos, nag-antos; nag-ula sa Iyang hamiling dugo; ug namatay gayod. Samtang sa Santos nga Misa, “Christ suffers a mystical death” kun nagsakripisyo Siya diha sa Altar alang sa nagkatigom nga mga sakop sa Iyang Simbahan, nga mao ang Iyang Mystical Body. Sa laktod, ang Misa mao ang re-enactment sa gihimong paghalad ni Cristo sa Iyang Lawas ug Dugo sa Krus, alang sa kaluwasan sa tanang katawhan.

Kay sumala sa laing katesismo sa Simbahang Katoliko, “Of all the sacraments, the most important is the Sacrament of the Eucharist. Jesus Christ is (really) present in the Holy Eucharist to be our sacrifice, our food, our companion to strengthen and nourish us with His flesh and blood. He comes to us to unite us with Himself and with all the members of the Church” (Saint Joseph New American Catechism, by Rev. Laurence G. Lovasik, SVD, p. 103).

 

Pero ang pangutana, nganong gikinahanglan pa man ang Santos nga Misa nga si Cristo naghalad naman sa Iyang kaugalingong kinabuhi ug nagpakamatay sa makausa, alang sa kaluwasan sa tanan? Ang atong yanong tubag niini mao, nga ang Misa bililhon kaayo kini kay si Cristo mismo ang nagmugna niini atol sa Katapusang Panihapon uban sa Iyang mga apostol; ug Iya kining gipahimutang diha sa Iyang Simbahan. Naghatag kini kanato og merito sa kamatayon ni Cristo alang sa tagsa-tagsa nato ka mga kalag, ug sa maong sakripsiyo, atong gisangyaw ang Iyang kamatayon hangtod sa Iyang pagbalik.

Subay niini, si San Pablo dunay pahayag kabahin sa kamahinongdanon sa Balaang Panihapon sa Ginoo nga atong subling ginahimo diha sa Altar. “Kay sa matag kaon ninyo niining pan ug sa matag inom ninyo gikan niining kupa, gisangyaw ninyo ang Iyang kamatayon hangtod sa pagbalik Niya.  Busa ang mokaon sa pan sa Ginoo o moinom gikan sa Iyang kupa sa paagi nga dili takos, nakasala batok sa lawas ug sa dugo sa Ginoo” (1 Corinto 11:26-27, Maayong Balita Biblia). Kay kining pan ug bino nga atong gipanag-ambitan diha sa Santos nga Misa, DILLI KINI SIMBOLO lang, kondili, tinuod gayod kini nga Lawas ug Dugo sa atong Ginoo. Kay kung simbolo pa lamang kini, sama sa gipatuo sa ubang mga pundok sa relihiyon, nganong makasala man ‘ta kung mokaon ‘ta sa pan ug moinom sa bino sa paagi nga dili kita takos?

Busa, matod ni San Pablo kinahanglang susihon una nato ang atong kaugalingon ayha kita mokalawat diha sa Balaang Bangkete. “Busa kinahanglan nga ang matag usa magsusi sa iyang kaugalingon ug unya mokaon sa pan ug moinom gikan sa kupa. Kay kon dili niya ilhon ang kahulogan sa lawas sa Ginoo, inigkaon niya sa pan ug ining-inom niya gikan sa kupa, siya ang nagpahamtang og silot sa iyang kaugalingon” (1 Corinto 11:28-29, Maayong Balita Biblia). Kay human sa konsagrasyon sa pari sa pan ug sa bino diha sa Altar, mahimo kining tinuod nga Lawas ug tinuod nga Dugo sa atong Manunubos, pinaagi sa gitawag og “transubstantiation.” Ang mga aksiyon nga ginahimo ug ang mga pulong nga ginalitok sa pari diha sa Santos nga Misa, mao rang mga aksiyona ug mao rang mga pulonga nga gihimo ni Cristo atol sa Katapusang Panihapon (Cf. Mateo 26:26-28).

Ug bisan ang gamay’ng bahin sa Santos nga Tinapay (Ostiya), tibuok gihapon kana nga Lawas ug Dugo ni Cristo.  Kay si Cristo presente bisan diha sa pan lamang, presente usab Siya bisan sa dugo lamang, ug anaa Siya diha sa lawas ug dugo nga atong gipanag-ambitan sa Santos nga Misa. Alayon niini, ang katesismo sa Simbahan dayag nga nag-ingon: “Jesus is present in the bread alone, in the blood alone, and in the body and blood together…even if we receive the bread alone, or the blood alone, we receive the whole Jesus Christ, in His body, blood, soul, and divinity” (My First Holy Communion, pp. 43-44).

 

Ug sumala sa Fundamentals of Catholic Dogma, nga sinulat ni Dr. Ludwig Ott, Section 2, Chapter 3, Nos. 25-26, ang Santos nga Misa adunay pito (7) ka mga effects, kun pito ka mga sangputanan o katuyoan:

  1.  Sakripisyo sa Pagdayeg ug Pasalamat (Sacrifice of Praise and Thanksgiving)

Ang Misa aduna kini gitawag nga “infinite value” gumikan sa sacrificial gifts niini nga mao ang Lawas ug Dugo ni Cristo. Labot pa, si Cristo mismo mao ang PRIMARY SACRIFICING PRIEST sa matag sakripisyo diha sa Altar. Ang Santos nga Misa, usa kini ka labing taas nga matang sa pag-ampo, ug labing hingpit nga sakripisyo sa pagdayeg ug pasalamat nga atong gihalad ngadto sa Diyos nga Amahan – kay si Cristo man mismo ang ginahalad diha sa Santos nga Yukaristiya.  Ang pulong Eucharist, gikan kini sa pinolungang Griego nga eukharistia nga nagkahulogan og pasalamat. Ug pinaagi sa Santos nga Misa, atong hugot nga gidayeg ug gipasalamatan ang Amahan tungod sa pagpanubos sa Iyang Bugtong Anak nga si Ginoong Jesu-Cristo. “The Eucharist is also called the Lord’s Supper, the Holy Sacrifice of the Mass, and the Memorial of Jesus’ Resurrection. The “Lord’s Supper” because any time we celebrate the Eucharist we remember the Last Supper of Jesus. The “Holy Sacrifice of the Mass” because in every Eucharist it is repeated the passion and death on the Cross of our Lord Jesus Christ. The “Memorial of Jesus’ Resurrection” because in every Eucharist is made present the glorious resurrection of Jesus Christ. Eucharist is a Greek word “eukaristia,” which means “thanksgiving,” because in the Mass we give thanks to the Lord God for all He has done for us” (My First Holy Communion, pp. 39-40).

  1. Sakripsiyo sa Pagpanghimayad ug Pagpangamuyo (Sacrifice for Expiation and Appeal)

Ang Misa makapatangtang o makapasaylo sa atong mga sala ug sa mga silot niini. Apan alang sa mga salang mortal, ang sakripisyo sa Misa dili gilayon kini mosantop, kondili moagi sa Sakremento sa Bunyag o sa Kompisal. Makapabuhi ug makapalambo kini sa Grasyang Makasantos nga atong madawat diha sa Bunyag ug sa Kompisal. Kay ang mga sakramento nga gipahimutang ni Cristo sa Iyang Simbahan, gihimo niyang agianan sa mga grasya, ilabina sa Sanctifying Grace kun Grasyang Makasantos.

  1. Madawat nato ang mga gasa gikan sa Diyos (We will receive gifts from God)

Ang Misa dili lamang kini alang natong mga buhi, kondili alang usab sa mga kabos ug nag-antos nga mga kalag sa Purgatoryo. Madawat nato ang mga grasya ug mga gasa nga atong pangayoon, sama pananglit sa kaayuhan sa mga balatian, maayong panglawas, kalinaw, maayong trabaho, ug uban pa. Ug labaw sa tanan, madawat nato ug molambo ang Sanctifying Grace nga anaa sa atong kalag. Ang pangutana, unsa ba kining Sanctifying Grace? Ang usa ka karaang libro sa katesismo sa Simabahang Katoliko naghatag kanato og tin-aw nga kahulogan kabahin niini. “Sanctifying Grace is that which confers on the soul a new and supernatural state of life by which we share in the life of God Himself. It is a prevailing condition, making us His children by adoption, temples of the Holy Ghost, holy and pleasing in His sight; and it also gives a pledge of eternal glory. Moreover, it’s an inner supernatural gift bestowed on us through the merits of Jesus Christ for our salvation” (A Catechism for Inquirers, by Rev. Joseph I. Malloy, CSP, pp. 26-27).

Kay bisa’g tuldok lamang kita niining kalibotana, maggilak-gilak ug kahimot-an kita sa Diyos tungod sa grasya. Kay pinaagi sa Grasyang Makasantos, sumala pa, mahimo kitang mga anak sa Diyos; mahiusa kita kang Cristo; maangkon nato ang saad sa kinabuhing dayon; ug daghan pang ubang mga bunga niini. Labot pa, mahisama usab kita sa mga anghel (Mat. 22:29-30); ug maangkon nato ang supernatural perfection kun kahingpitan; ug maangkon usab nato ang mga kabulahanan nga gisaad sa Diyos.

  1. Ang Sakripisyo sa Misa dunay lihok-sangputanan nga “Ex Opere Operato

Ang Sakripisyo sa Santos nga Misa wala mag-agad sa moralidad sa obispo o sa pari. Sa laktod, wala kini mag-agad sa kabuotan ug kadaotan sa ministro niini, tungod kay sakripisyo mismo kini ni Cristo. Si Cristo mismo ang putling halad ug biktima. Siya usab ang primary sacrificing priest nga naghalad sa Iyang kaugalingong Lawas ug Dugo diha sa Altar. Kay gipanagna nang daan sa Karaang Tugon nga ang katawhan sa Diyos maghalad og usa ka putling halad, gikan sa pagsubang hangtod sa pagsalop sa adlaw. “Gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa pagsalop niini ang akong ngalan gipasindunggan sa kanasoran. Bisag diing dapita nagsunog silag insenso alang Kanako ug naghimo og putli nga halad” (Malaquias 1:11, Maayong Balita Biblia). Ang Santos nga Misa, usa kini ka putli natong halad sa Labaw’ng Makagagahom, ug dili kini mag-agad sa kahimtang sa kinabuhi sa ministro o pari.

  1. Alang sa katawhan, ang Misa dunay lihok-sangputanan nga “Ex Opera Operantis

Kung wala kita sa kahimtang sa grasya, ang sakripisyo sa Santos nga Misa, dili magpulos kanato. Ang Misa usa ka balaan ug solemne nga kasaulogan. Balaan usab ang Lawas ug Dugo ni Cristo nga atong pagadawaton ug pagaambitan. Ug kita nga modawat niini, kinahanglang anaa kita sa estado sa grasya. (Basaha ang 1 Corinto 11:27-31). Ug sa dili pa kita modawat sa Balaang Tinapay, atong hinolsulan ang atong mga kalapasan, ug pasayloon usab nato ang atong mga igsoon nga nakasala diha nato. (Basaha ang Mateo 5:23-24).

  1. Ang Sakripisyo sa Misa Makapakunhod sa mga Silot Temporal (Mass Remits the Temporal Punishments)

Ang Santos nga Misa makapakunhod, o makapatangtang sa mga silot temporal sa atong mga venial nga sala, ug sa atong mga salang mortal nga ato nang nahinolsulan ug napasaylo na sa Diyos. Ang temporal punishment, mahimong madawat nato ning kinabuhia, o sa umaabot nga kinabuhi. Mao nga magpamisa ‘ta alang sa kalingkawasan sa mga kalag sa Purgatoryo, nga padayong gilinisan ug giputli ayha sila tugotang makasulod sa Himaya sa Diyos. Kay ang atong katesismo nagkanayon: “We make reparation for the sins of the living and the dead. The Eucharist has the power to forgive the venial sins of the living and of the dead. We must offer the holy sacrifice of the Mass for the souls in Purgatory, so that the Lord may remove the stain of sin and bring them with Him in Paradise” (My First Holy Communion, p. 40).

  1. Ang Sakripisyo sa Misa dunay Pinasahi nga mga Bunga (Special Fruits of the Mass)

Ang Santos nga Misa makapalambo ug makapalipang sa mga gasa nga atong nadawat gikan sa Diyos, ilabina ang “supernatural gift.” Kay diha sa atong Bunyag, madugtong pagbalik ang naputol nga Grasyang Makasantos human nakasala ang atong unang mga ginikanan. Ug diha usab sa Sakramento sa Yukaristiya, molambo ug molipang pag-ayo ang Grasyang Makasantos nga atong nadawat sa Sakramento sa Bunyag ug sa Sakramento sa Kompisal. Gumikan sa paglambo sa Sanctifying Grace, madawat ug maangkon nato ang uban mga espirituhanong gasa nga makapalig-on sa atong maayong relasyon sa Diyos.

Atong timan-an, nga si Ginoong Jesu-Cristo nagtukod og usa ka Simbahan kun Iglesya sa wala pa Siya misaka pagbalik sa Langit. Kining maong Iglesya maoy nagpadayon sa Iyang redemptive mission dinhi sa kalibotan. Gihatagan Niya kini’g otoridad ug gisugo sa pagsangyaw aron ang tanan maluwas. Iya pa gayod kining gipasaligan nga dili mabuntog bisan sa gahom sa Yawa, gisaaran nga Iyang ubanan hangotd sa kataposan sa kapanahonan. Ug diha sa maong Simbahan, Iyang gipahimutang ang mga sakramento nga maoy nagsilbing agianan sa mga grasya sa Diyos, ilabina ang Grasyang Makasantos. Busa atong ampingan nga dili mawagtang kining maong grasya nganhi kanato. Ug kining Grasyang Makasantos nga atong nadawat sa panahon sa atong Bunyag, sa Kompisal ug uban pang mga sakramento, molig-on ug molambo kini pinaagi sa atong pagdawat, o pagkaon sa Lawas ug Dugo ni Cristo diha sa Santos nga Misa.  Atong usab nga timan-an, nga sa matag higayon nga mokalawat kita sa Balaang Tinapay diha sa sakripisyo sa Misa, anaa gayod kita sa KAHIMTANG SA GRASYA.

 

 

 

 

BUNYAG SA BATA

BUNYAG SA BATA

Hinikay ni Bro. Celestino “Lesty” F. Cubol

Catholic Faith Defender

 

Apologetics on Mass

September 23, 2012

 

Ang Iglesya Katolika, o ang atong Simbahan, nagtudlo nga ang mga bata nailalom o naduhig sa SALANG PANULONDON, ug dili sa salang buhatnon kay wala pa man nakalapas ang bata sa sugo sa Diyos (1 Juan 3:4).

 

Kay ang deklarasyon sa Magisterium sa Santa Iglesya, nagkanayon: “Adam’s sin is transmitted to his posterity, not by imitation, but by descent.” (De fide.)

 

Binisaya: “Ang sala ni Adan misulod ngadto sa iyang kaliwatan, dili pinaagi sa pag-awat, kondili diha sa pagkunsad.”

 

Ang SALANG PANULONDON mao ang kahimtang sa bata nga nahikawan o nawad-an sa Grasyang Makasantos.

 

Roma 5:12 – “Nakasulod sa kalibotan ang sala pinaagi sa usa ka tawo, ug ang sala nagdalag kamatayon. Busa mikaylap ang kamatayon ngadto sa tanang katawhan kay nakasala man ang tanang tawo.”

 

Ang bata MAY SALA bisan atua pa sa sabakan sa iyang inahan. Ug kini giangkon mismo ni Hari David.

 

Ug si Hari David miangkon:DAOTAN ako sukad ako mahimugso; ug MAKASASALA sukad ako ipanamkon (Salmo 51:5, Maayong Balita Biblia).  (Daotan siya ug makasasala sukad gipanamkon. Pangutana, unsa bang salaa ang nahimo ni Hari David samtang siya gipanamkon? Tubag: mao kini ang gitawag og ORIGINAL SIN.)

 

Pagbangutan 5:7 – “NAKASALA ANG AMONG KATIGULANGAN ug nangamatay sila; ug KAMI ANG NAG-ANTOS SA SILOT SA ILANG MGA SALA.” (Nag-antos ‘ta sa epekto sa ilang mga sala; ug nag-antos ‘ta sa silot sa ilang mga sala.)

 

The Council Trent defined ORIGINAL SIN as the death of the soul. The DEATH OF THE SOUL, is however, the absence of the SUPERNATURAL LIFE, that is, of SANCTIFYING GRACE.

 

Labot pa, ang deklarasyon sa Magisterium sa Santa Iglesya, nagkanayon: “In the state of original sin man is deprived of Sanctifying Grace.” (De fide.)

 

Binisaya: “Diha sa kahimtang sa salang panulondon ang tawo nahikawan sa Grasyang Makasantos.”

 

Ang SALA NGA PANULONDON mao ang epekto sa sala sa atong unang mga ginikanan. Kay human sila nakasala, naputol ang GRASYANG MAKASANTOS, ang Supernatural Life.

 

Ug kining maong GRASYA idugtong kini pagbalik sa Diyos pinaagi sa SAKRAMENTO SA BUNYAG, nga mao usab ang magsilbing entrance o pagsulod sa tawo ngadto sa iyang katilingbang Simbahan.

 

Alayon niini, ang inilang libro sa Iglesya Katolika, nagkanayon: “Baptism constitutes the gateway into the Church of Christ. Without it no other sacrament can be validly received. It is the sacrament which makes a person a Christian and gives him a right to the supernatural kingdom of heaven, to which he has no title by the mere fact of his natural birth. Baptism therefore is a spiritual rebirth or regeneration of the soul” (The Faith of Millions by Rev. John A. O’Brien, p. 153).

 

Dogma: “In BAPTISM original sin is eradicated through the INFUSION OF SANCTIFYING GRACE.”//

 

Kay sa Juan 3:5 – “Walay makasulod sa Gingharian sa Diyos gawas kon siya MATAWO PAG-USAB pinaagi sa tubig ug sa Espiritu.”

 

Kining maong teksto wala kini magpasabot nga mag-born again ‘ta, kondili nagpasabot kini sa BUNYAG, aron kita makasulod sa langit, ug makaangkon sa kinabuhing dayon.

 

Tito 3:5 – “Giluwas kita Niya pinaagi sa PAGHUGAS kanato aron kita MATAWO PAG-USAB UG MAKABATON OG BAG-ONG KINABUHI diha sa Espiritu Santo.

English: “He saved us through baptism of new birth and renewal by the Holy Spirit” (New American Bible).

 

(Kay sa Greek, ang original text sa New Testament, ang termino nga gigamit mao ang “genethe anothen.” Sa English: “born from above.” Kay ang termino nga “born again,” sa Greek: “genethe palin.”)

 

Kining pagkatawo pag-usab pinaagi sa tubig ug sa espiritu nagpasabot kini sa BUNYAG. Ug gigamit ni Jesus ang pulong TAWO, busa lakip niini bisan ang gamay’ng masuso, kay si Jesus nag-ingon nga ang masuso, tawo usab.

 

Juan 16:21 – “Ang usa ka babaye kung manganak may kasubo, kay miabot ang iyang takna; apan kung makaanak na dili mahanumdom sa kagul-anan, tungod sa kalipay nga natawo ang usa ka tawo sa kalibotan” (Bugna Biblia).

 

Kay sa Dekreto sa Konselyo sa Trento (1546), sa Canon XII, nagkanayon: CANON XII:If any one saith, that no one is to be baptized save at that age at which Christ was baptized, or in the very article of death; let him be anathema.”

 

Binisaya: Kung adunay si bisan kinsa nga moingon, nga walay si bisan kinsa nga pagabawtismohan gawas lamang kung siya susama ug edad sa dihang si Cristo gibawtismohan, o diha sa yugto sa iyang kamatayon; pasagdi nga matinunglo siya.

 

Ug ang mga Protestante hugot nga nagtudlo: Nga ang PAGTUO kinahanglanon kaayo diha sa BAUTISMO.

 

Marcos 16:16 – “Ang MOTUO ug MAGPABUNYAG maluwas, apan ang dili motuo, silotan.”

 

Kining maong teksto sa Bibliya, DILI nila kini magamit diha sa ilang pagnigar sa BUNYAG SA BATANG MASUSO. Kay si San Marcos naghisgot man sa mga HAMTONG nga kinahanglang motuo ug magpabunyag aron sila maluwas.

 

Kay si Saint Thomas Aquinas, ang usa sa mga bantugang doktor sa Simbahan, miingon:FAITH is the act of the intellect when it assents to divine truth under the influence of the will moved by God through grace” (Suma Theologica II, Q.2 a 9).

 

Binisaya: “Ang PAGTUO usa ka lihok sa salabotan sa dihang mosanong kini sa Diyosnong kamatuoran duyog sa ganoy sa kabubot-on diin giduso sa Diyos pinaagi sa grasya.”

 

Dinhi, dayag nga ang PAGTUO nagsumikad kini sa espirituhanong bahin sa tawo, ug dili sa lawasnong kahimtang.  Busa ang pagbaton sa PAGTUO wala nag-agad sa edad o kahamtong sa tawo.  Tungod niana, tataw kaayo nga ANG MGA BATA DUNA GAYOY PAGTUO, bisan dili pa kini nila mapadayag sama sa mga dagko.//

 

Ang mga BATANG MASUSO adunay tiunay nga pagtuo sa Diyos.

 

Kay si Ginoong Jesus dayag nga miingon: “Ug mahitungod niining GAGMAY’NG MGA BATA NGA NAGTUO KANAKO….” (Mateo 18:6, Maayong Balita Biblia).

 

Ug ang atong Ginoo midugang sa pag-ingon:Ang mga bata ug ang mga masuso gibansay mo sa paghalad ug hingpit nga pagdayeg kanimo” (Mateo 21:16, Maayong Balita Biblia).

 

Karon kining pagdayeg sa Diyos sangputanan man kini sa pagtuo. Busa dili unta makadayeg sa Diyos ang mga bata ug ang mga masuso kung sila wala pay pagtuo! Dinhi, klaro kaayo nga ANG MGA BATA ADUNAY TIUNAY NGA PAGTUO.

 

Ug ang pagtuo sa mga masuso, gitawag kini’g implicit faith” kun pagtuo diha sa atong kahiladman, o diha sa atong kalag nga gitisok sa Diyos.

 

Kay si San Pablo miingon: “…SUKAD SA IMONG PAGKABATA nagbasa ka na sa Balaang Kasulatan nga arang makahatag kanimog kaalam nga maghatod ngadto sa kaluwasan PINAAGI SA PAGTUO kang Cristo Jesus” (2 Timoteo 3:15, Maayong Balita Biblia).//

 

Lucas 1:41 – “Sa pagkabati ni Elizabet sa pangumosta ni Maria, milihok ang bata sulod sa iyang tiyan.”

 

Ang paglihok sa bata nga si San Juan nagtimailhan nga siya NAKAILA ug MITUO sa Batang Jesus nga gisabak usab ni Santa Maria.  Kamatuoran kini nga ang PAGTUO ANAA GAYOD SA MGA BATANG MASUSO, bisan gani niadtong atoa pa sa tagoangkan sa ilang inahan.

 

Ug wala may mabasa sa Bibliya nga ang kalag sa bata, bata usab. Kay sa bunyag, dili man ang lawas ang pagaluwason, kondili, ANG KALAG man.

 

Ug ang BUNYAG dili man ang paghugas sa buling sa lawas, kondili, sa BULING SA KALAG.

 

1 Pedro 3:20-21 – “Walo lamang ka tawo ang misulod sa arka ug naluwas pinaagi sa tubig. Naghulagway kini sa BUNYAG nga karon nagluwas kaninyo, DILI PINAAGI SA PAGHUGAS SA BULING SA INYONG LAWAS…Ang bunyag naglwas kaninyo pinaagi sa pagkabanhaw ni Jesu-Cristo.”//

 

Ang ginikanan, uban sa mga ninong og ninang, maoy representante sa PAGTUO SA MGA BATA. Naa ba kini pruyba sa Bibliya?

 

1 Corinto 1:16 – Si Estefanas maoy nahimong representante, ug ang iyang panimalay NAKADAWAT SA BUNYAG.

 

Buhat 18:8 – Si Crispo nga pangulo sa sinagoga maoy nahimong representante, ug ang iyang tibuok panimalay GIBUNYAGAN.

 

Buhat 11:14-48 – Si Cornelio nahimong representante sa iyang tibuok pamilya, ug silang tanan GIBUNYAGAN.

 

Buhat 16:31-33 – Ang PAGTUO sa gwardiya sa karsel maoy nahimong timailhan sa pagtuo sa iyang tibuok panimalay, ug silang tanan GIBUNYAGAN.

 

Dugang Pruyba sa Balaang Kasulatan:

 

Buhat 2:38-39 – “Ang tagsatagsa kaninyo kinhanglang maghinulsol, ug magpabunyag…ang saad sa Dios alang man kaninyo ug sa inyong mga ANAK.

 

Ang orihinal nga sinulat sa mga Buhat sa Apostoles mao ang pinulongang Griego. Ug ang pulong kun termino nga “anak,” sa Greek: “teknois, nga nagkahologan og BATANG MASUSO kun GAMAY’NG BATA.

 

1 Corinto 10:1-2 – “Mga igsoon, buot kong hinumdoman ninyo ang nahitabo sa atong mga katigulangan nga mikuyog kang Moises. Gipanalipdan silang tanan sa panganod, ug milatas sila sa Dagat nga Pula. Pinaagi sa panganod ug sa dagat GIBUNYAGAN SILANG TANAN ingon nga mga sumosunod ni Moises.”

 

Hinumdoman, nga sa paglatas nila sa Dagat nga Pula kuyog nila ang MASUSONG MGA BATA, ug silang tanan NABAWTISMOHAN.

 

Kay ang tradisyon sa mga apostoles nagtudlo kanato sa dayag nga ang pagpamunyag sa unang mga Kristohanon lakip ang mga batang masuso. Ug kini gipamatud-an sa Kasaysayan sa Kalibotan.

 

Baptism was occasionally administered to infants from the earliest days of the Church” (World History by O’Brien, page 144).

 

ANG KAMAHINONGDANON SA BUNYAG:

 

Ang gibunyagan sa ngalan ni Cristo nagsul-ob ni Cristo. Ang bunyag mao ang paghiusa sa bata ngato ni Cristo (Galacia 2:27).

 

Pinaagi sa bunyag, nahimong Kristiyanos ang usa ka tawo (1 Corinto 12:13).

 

Ug ang katarungan sa mga protestante nga dili na kinahanglang bunyagan ang bata kay ang Gingharian sa Langit alang kanila, usa ka dakong sayop! Kay kadtong giingnan ni Cristo nga ang mga bata alang kanila ang langit, mao kadtong mga bata nga gipaduol sa ilang mga ginikanan kang Ginoong Jesu-Cristo, pinaagi sa BUNYAG.

 

Kay ang pangutana mao kini: Ang pagbunyag sa bata, makapahilayo o makapahiduol ba kang Cristo?

 

Kay diha sa BUNYAG, ulion o isumpay pagbalik ang GRASYANG MAKASANTOS nga naputol human nakasala ang una natong mga ginikanan.

 

Ang usa ka karaang libro sa katesismo sa Simabahang Katoliko naghatag kanato og tin-aw nga pagpasabot kon unsay kahulogan ug unsa kamahinongdanon ang Grasyang Makasantos. “Sanctifying Grace is that which confers on the soul a new and Supernatural State of life by which we share in the life of God Himself. It is a prevailing condition, making us His children by adoption, temples of the Holy Ghost, holy and pleasing in His sight; and it also gives a pledge of eternal glory. Moreover, it’s an inner supernatural gift bestowed on us through the merits of Jesus Christ for our salvation” (A Catechism for Inquirers, by Rev. Joseph I. Malloy, CSP, pp. 26-27).

 

Pagpatabang sa mga Santos

PANGUTANA:

Usa ka idolatria ang pagsimba sa mga santos, apan kamong mga Katoliko nagasimba sa mga santos, walay mabasa sa Bibliya nga simbahon ang mga santos, si San Pedro midumili nga ludhan og tawo (Buhat 10:25-26), si Juan gibadlong sa anghel diha misimba siya niini. (Gip. 22:8-9) 

TUBAG:

Si Cornelio gibadlong ni San Pedro, sanglit ang pagsimba ni Cornelio kang Pedro, usa man ka adoration kon pagsimba nga ikahatag lamang sa Dios, nagtoo man gud si Cornelio nga ang ingon niadtong pagsimbaha ang ikahatag kang Pedro. Ang anghel mao usab gisimba niya ingon nga Dios, simba man gud nga adoration ang gitugyan ni san juan kaniya tungud sa tumang kasilaw nagtoo si Juan nga ang anghel mao na ang Dios. Apan kon pagyukbo nga pagtahud wala kini idili. Si Saul miyukbo kang Samuel nga balaan, (2 Hari 2:15), (1 Samuel 28:14) “Ug si Saul nakaila nga kadto mao si Samuel ug iyang giyukbo ang iyang nawong ngadto sa yuta ug mihatag katahuran.: Si Daniel gisimba ni hari Nabucodonosor bisan kining maong hari nakaila sa matuod nga Dios. (Daniel 2:46-47)

Ug si Maria usab miingon mahitungod kaniya: “For behold from henceforth all generations shall call me BLESSED.” (Luk. 1:48) Sa American Encyclopedia Dictionary, giingon – BLESSED – WORTHY OF VENERATION. Ang bulahan, – takos sa pagpasidungog. VENERATION – profound respect; act of worship (Funk & wagnall, page 196)

Ang Santos nga nahalangit giampoan. (Luk. 16:27)

Busa matin-aw kaayo nga dili usa ka mugna o tinumo-tumo lang sa Iglesia Katolika kanang pasidungog sa mga santos ug sa paghangyo sa ilang tabang kondili gipasukad gayud kini sa mga kamatuoran nga gipadayag sa Dios diha sa Bibliya. WALAY PAGTULON-AN SA KATOLIKO NGA SIMBAHON ANG MGA SANTOS INGON NGA DIOS (adoration) KONDILI KANANG PAGTAHUD LAMANG KANILA, isip mga suod nga higala sa Dios, ug ato usab nga tawhanong modelo nga diay sama kanila matuman nato ang mga sugo sa Dios, sama sa ilang gibuhat.

Tinubdan: Katin-awan (Sa Pagtoong Katoliko) – Bro. Soc C. Fernandez

Suknaan (Jer. 45:4)

SUKNAAN

Ni Bro. Socrates Fernandez

 

PANGUTANA:

 

Ang Dios nag-ingon: “Ang Akong gitukod Akong bungkagon, ug ang Akong gitanom Akong pagalukahon; ug kini sa tibuok nga yuta,” (Jer. 45:4). Makita nga ang Dios nagbuot nga Iyang gitanom Iyang lukahon. Bisan ang Iyang gitukod Iyang pagabungkagon. Ang Iglesya Katolika, sa makadaghan sa Iyang mga Tigpanalipod nag-ingon nga dili kini mabungkag, kay ang Dios man maoy nagtukod, dili kini lukahon. Apan diay Iyang lukahon. Kon  kining  maong  Iglesya  makalapas  sa  Iyang mga  doktrina  o  kasugoan.  Ania  ang  giingon  sa Dios: “Kay ang mga anak sa Israel, ang mga anak sa Juda nagbuhat og lonlon kadautan sa Akong atubangan. Kining syudara naghagit og kasuko batok Kanako ug sa Akong kaligotgot sukad sa ilang pagkatukod. . . mao nga bungkagon Ko kini gikan sa atubangan sa Akong nawong,” (Jer. 32:30-31). Busa, bisan pa ang Iglesya Katolika, tinukod ni Cristo, matud pa ninyo, apan kini bungkagon sa Dios tungod sa inyong mga kalapasan? Nganong moingon man kamo nga ang Iglesya Katolika, dili maluka ug dili mabungkag?

 

TUBAG:

 

Kining Israel nga giingon, ang syudad nga maluka ug mabungkag may tagna, nga kini pagapulihan sa matuod nga Iglesya nga pagatukoron ni Cristo. Ania ang tagna: “Niadtong adlawa Akong patindogon ang Tabernakulo ni David nga napukan, ug Akong bangonon ang iyang mga kuta nga nagun-ob, ug tukuran Ko kini ingon sa mga karaang mga adlaw” (Amos 9:11). Laing tagna, nga ang unang hugna sa kahugpongan sa Dios, ang mga Patriarka, matapos, dayon ang Israel mapukan, ug ang ikatulo, ang Kristiyanidad pagatukoron nga dili mabuntog: “Mahitabo sa tibuok nga yuta, naga-ingon si Yahweh, ang duha ka bahin niana pagaputlon, ug ang ikatulo ka bahin mahibilin diha,” (Zacarias 13:8). “Ang Dios kaniadto nakigsulti pinaagi sa mga patriarka, dayon sa mga Profeta ug sa katapusang panahon, pinaagi sa Iyang Anak, kinsa Iyang gitudlo nga manunod sa tanang mga butang. . .” (Heb. 1:1-2).

Apan ang Iglesya, kun Gingharian sa Dios sa yuta, dili tinukod og tawo, kondili sa Dios, ania ang tagna: “Ug sa mga adlaw niadtong mga haria, ang Dios sa langit, magatukod og usa ka Gingharian nga dili gayud malumpag ni ang gahom niana mahibilin sa laing katawhan, ug kini molungtad sa walay katapusan,” (Dan. 2:44). Kini mao ang kamandoan o kabubut-on sa Dios. “Dili ko pagalapason ang Akong Tugon ni pagailisdan ang migula sa Akong ngabil” (Sal. 89:34). “Ako ang Ginoo nga mosulti ug ang Akong ipamulong Akong pahinabuon” (Ezek. 12:25). Ug sa pagtukod ni Jesus sa Iyang Iglesya siya miingon “Ikaw Pedro, ug sa ibabaw niining bato, pagatukoron Ko ang Akong Iglesya nga ang ganghaan sa Hades o sa Impyerno dili makabuntog sa Akong Iglesya. Ug Ako magauban kaninyo kada adlaw hangtud sa katapusan sa kapanahonan,” (Mat. 16:18 / 28:20). Busa, dili gayud mahitabo nga ang Iglesya nga gitukod sa Ginoo malumpag o maluka sa iyang mga kaaway, ang Yawa, ang sala, ang panglutos ug uban pa. Kay ang gisaad sa Ginoo Iya gayud nga pagatumanon.

 

Source: http://www.bagonglungsoranon.com/2011/11/ang-dios-nag-ingon-%E2%80%9Cang-akong-gitukod-akong-bungkagon-ug-ang-akong-gitanom-akong-pagalukahon-ug-kini-sa-tibuok-nga-yuta%E2%80%9D-jer-454-makita-nga-ang-dios-nagbuot-nga/

EXPOSITION OF ERRORS (Cebuano)

EXPOSITION OF ERRORS

Ni:  Bro. Alvin Gitamondoc

 

Sayop nga panudlo:  Walay mabasa nga pulong “Katoliko” diha sa Bibliya busa dili diay Katoliko ang matuod nga Iglesya nga gihisgotan sa Bibliya.

 

Ania ang Tubag:

 

            Ang libro nga sinulat sa usa sa mga banggiitang “scholar” sa Bibliya nga si Dr. Merril C. Tenney sa iyang “Handy Dictionary of the Bible” pahina 34 nagkanayon:  Catholic Epistles – term applied to the Epistles of James, Peter, John, and Jude, probably because most of them are not addressed to individual churches or persons but to the universal church.  Kon atong hubaron:  Mga Katolikong Sulat/Epistola- termino/pulong nga gigamit sa mga sulat nila Santiago, Pedro, Juan ug Judas, tingali kay daghan kanila wala gisulat alang sa usa ka iglesya kun mga tinagsang tawo lamang kondili ngadto sa tibuok kaiglesyahan nga sa ato pa ang Iglesia Katolika/Unibersa.

 

            Sa Novum Testamentum Graeco et Laice Patrum kon The New Testament of the Greek and Latin Fathers gisulat kini sa mga Linatin nga hubad sama sa Epistola Catolica ad Sancti Jacobi Apostoli;  Epistula Catolica ad Sancti Petri Apostoli; Epistola Catolica ad Sancti Joanne Apostoli ug Epistola Catolica ad Sancti Judeo Apostoli.  Kini gisunod gihapon nga gihubad sa inenglis nga version sa King James Bible sa 1611 ug sa Douay-Rheims Version nga gihubad sa pulong “General Epistles” kun “Catholic Epistles.”  Giwagtang na kining pulong “Catholic” sa mga bag-ong protestanteng mga hubad aron pagtuyo sa paglikay nga matudlo ang Iglesya Katolika Apostolika Romana nga maoy gipasabot nga gitumong niining mga sulata. 

 

            Sa orihinal nga Griegong hubad sa Greek Septuagint Version (LXX) mabasa ang pulong “KATHOLIS” sa San Lucas 4;14, 37, San Mateo 4:24; San Marcos 1:28; 1 Tes. 1:8 (tan-awa ang hubad Griego nga Bag-ong Kasabotan nga gipagula sa United Bible Societies, 3rd Edition, 1975) nga kining pulonga gihubad sa Cebuano kun Binisaya nga “Mikaylap sa tanang yuta/dapit” o nagpasabot nga makaylapon ang dungog, kabantog o  balita mahitungod sa usa ka tawo sa iyang mensahe. 

 

            Sa orihinal nga Griego sa mao gihapon nga nahisgutan nga Greek Septuagint Version (LXX) anaa usab sa Rom 1:8 nga nahubad sa “he pistis humon KAT angeletai en HOLO to cosmo” nga sa inenglis pa, “for your faith which was heralded throughout the whole world” nga sa Binisaya usab, “tungod sa inyong pagtuo nga nasangyaw sa tibuok kalibotan.”  Ang pulong “Kata” ug “holo”giusa kun gisumpay sa usa ka pulong nga “Katholiko” (palihug basaha ang pulyeto ni Fr. Gerardo S. Tapiador, SSL, “The Roman Catholic Church and the Bible:  Answer to Frequently Misquoted Texts nga gipublikar sa St. Paul’s Publications). 

 

            Kini nga teksto sa Roma 1:8 nga may mga pulong “pagtuo nga nasangyaw sa tanang kanasoran” gikuha usab sa medieval latin nga “Fides Catholicos” ug usab sa Pranses nga hubad ingon man sa Espanol.  Tukma gayod kini kay ang gihisgotang “mga iglesya ni Cristo” sumala sa Roma 16:16 gitawag sa Roma 16:23 nga “Universa Ecclesia” sa orihinal nga Latin nga nagkanayon, “Gaius hos pes meus salutat vos et universa ecclesia.”  Kini gihubad sa King James Cebuano Version nga “tibuok nga iglesia” ug sa inenglis pa, “the whole church” ug kini referido gayod sa Iglesya Katolika Apostolika Romana.

 

            Sa 1 Pedro 5:13 si Martin Luther sa iyang hubad nga The German Bible mihisgot mahitungod sa Iglesya sa Roma sa hubad nga “Kirche des Romanos” sama usab sa ubang hubad Aleman nga existido sa iyang panahon.  Gisunod kini paghubad ni William Tyndale sa iyang English Bible Translation nga “Church of Rome” mao usab si Coverdale ug uban pang translators sa Englatera nga mipabor niini nga hubad.  Sa kabag-ohan ang “The Way:  The Living Bible Illustrated” mihubad niini nga “the Church here in Rome.”  Kining tekstoha klaro kaayong misuporta sa Iglesya Katolika sa gihisgotan na sa unahan nga mga teksto sa Roma 1:8, 16:16, ug 16:23. 

 

            Kining lintunganay nga kahulogan sa pagka-Katoliko sa Iglesya tataw kaayo nga gisuportahan sa pulong sa atong Ginoong Jesus sa San Marcos 11:17 nga nagkanayon, “Ug nagtudlo siya ug nag-ingon kanila:  Wala ba mahasulat (kinutlo sa Isaias 56:7), Ang akong balay (referido sa Iglesya sa 1 Tim. 3:15) paganganlan balay sa pag-ampo sa tanan nga nasud.  Busa dili kahibudngan nga misugo siya sa iyang mga tinun-an sa San Mateo 28:19-20, “Busa panlakaw kamo, panudluan ninyo ang tanang mga nasud, nga magabautismo kanila sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo.  Magatudlo kanila nga managbantay sila sa tanang mga butang nga gisugo ko kaninyo.  Ug ania karon, ako magauban kaninyo kanunay hangtud sa katapusan sa kalibutan.”

 

 


 

Asa Isugid ang Sala, Ngadto ba sa Dios o sa Pari?

Asa Isugid ang Sala, Ngadto ba sa Dios o sa Pari?

Tagsulat:   Bro. Edwin Ysaal

            Ang ubang mga kristohanong pundok nagtudlo nga ang sala isugid direkta ngadto sa Dios ug dili na kinahanglan nga ipaagi sa pari.  Ania ang ilang basahon:  “Busa karon isugid ang inyong sala ngadto sa Ginoo” (Esdras 10:11).  “Gisugid ko kini sa Ginoo ug gipasaylo niya ang tanan kong kalapasan” (Salmos 32:5).  “Apan kon isugid nato sa Dios ang atong mga sala…” (1 Juan 1:9).  “Walay tawo nga makapasaylo sa sala gawas sa Dios” (Marcos 2:7).  Busa daghan kanila nagtan-aw sa pagkompisal uban ang katahap nga kini usa lamang ka minaomao sa mga kaparian aron mapailawom sa ilang gahom ang katawhan.

 

Agig pagtubag niini, una sa tanan atong gidawat nga ang Dios mao ang tinubdan sa pasaylo ug mahimo niya ang pagpasaylo sa atong mga sala sa laktod nga paagi.  Dili atong katungod ang pagbutang og kinutuban sa gahom ug kaluoy sa Dios.  Ang atong katungod mao ang pagtino kon unsay iyang kabubut-on.  Sa ato nang masayran ang iyang dayag nga kabubut-on ang atong angay nga buhaton mao ang pagtuo ug pagtuman uban ang pagpasalamat sa iyang kaayo.  Busa ang pangutana mao:  Unsa mang paagiha ang gipahigayon sa Dios aron ang atong mga sala mapasaylo?  Ang tubag niining maong pangutana atong makita diha sa mga panudlo sa atong Ginoo.  Si Jesus mianhi sa kalibotan aron pagpasig-uli sa mga makasasala ngadto sa Dios ug aron ang tawo magtubo diha sa grasya ug makabaton sa kinabuhing dayon.   Ang anghel mipahibalo ni Jose “nganli siyag Jesus- kay luwason niya ang iyang katawhan sa ilang mga sala” (Mat 1:21).  Si Jesus namulong, “Kay wala ako moanhi aron pagtawag sa mga matarong, kondili sa mga makasasala” (Mat 9:13).  Si Jesus miangkon nga siya dunay gahom sa pagpasaylog sala, “Karon ipaila ko kaninyo nga ang Anak sa Tawo adunay gahom dinhi sa yuta sa pagpasaylog sala” (Mar 2:10).

 

            Aron sa pagpadayon sa iyang misyon sa pagwali sa Ebanghelyo ug sa pagpadangat sa mga bunga sa pagpanubos ngadto sa katawhan si Jesus nagtukod sa iyang Iglesya (Mat 16:18-19).  Human siya mabanhaw iyang gisul-oban ang iyang mga apostoles sa gahom sa pagpasaylog sala.  Siya miingon, “Ingon nga gipadala ako sa Amahan, ako usab nagpadala kaninyo.  Gisulti niya kini ug unya gihuypan niya sila ug giingnan, ‘Dawata ninyo ang Espiritu Santo, bisan kinsang mga sala nga inyong pasayloon, gipasaylo kini; kon ang ilang sala dili ninyo pasayloon, dili usab kini pasayloon” (Juan 20:22-23).  Si Jesus, uban ang walay sukod nga kaalam sa Dios, wala mogamit og mga pulong nga walay pulos; dili malalis nga niining tungora iyang gihatagan ang iyang mga apostoles sa gahom sa pagpasaylog sala.  Kining maong gahom nga nadawat sa mga apostoles naglakip gayod sa katungdanan sa bahin sa mga makasasala sa pagsugid sa ilang mga sala ngadto sa mga tawo nga gitugyanan sa ministeryo sa pagpasaylo tungod kay unsaon man nila pagkasayod kon unsang mga salaa ang ilang pasayloon o dili pasayloon gawas kon kini isugid ngadto kanila sa makasasala.  Tinuod nga ang Dios lamang maoy makapasaylo sa sala isip tinubdan sa maong gahom apan dili sab ta kabuot sa Dios kon ang maong gahom iyang ipaagi sa iyang mga piniyalan.

 

Dunay mga tawo nga modawat nga ang mga apostoles nakadawat sa maong gahom apan molimod nga ang maong gahom nahipasa ngadto sa ilang mga sumusunod.  Sa laktod, alang kanila ang maong gahom sa pagpasaylog sala nawala pagkamatay sa kataposang apostol ug busa kita karon adto na mosugid direkta sa Dios.  Kini nga hunahuna tin-aw nga sumpaki sa pamahayag ni Cristo nga nagpakita nga iyang gitugyanan og gahom ang mga apostoles, dili sa ilang kaugalingong katakos, apan tungod sa katungdanan nga ilang gihuptan isip mga pangulo sa Iyang Iglesya ug ingon nga iyang mga embahador dinhi sa kalibotan (1 Cor. 4:1, 2 Cor 5:18-20).  Si Jesus miingon, “Busa panlakaw kamo ngadto sa tanang katawhan… Ug hinumdomi!  Ako mag-uban kaninyo hangtod sa kataposan sa kalibotan” (Mat 28:20).  Si Jesus nasayod nga ang mga apostoles,  tungod kay sila mga tawo man, mangamatay.  Busa ang iyang saad nga siya mag-uban hangtod sa kataposan sa kalibotan dili lamang alang sa una niyang mga tinun-an kondili ngadto sa Iglesya nga iyang gitukod nga mahitungod niini siya usab namulong nga bisan ang ganghaan sa impyerno dili makadaug niini (Mat 16:18).  Ang mga apostoles tin-aw nga nasayod nga ang ilang ministeryo magpadayon tapos sa ilang pagbiya niining kalibotana busa nagpili sila og mga tawo nga mosunod kanila ug ila silang gisul-oban sa samang gahom nga ilang nadawat gikan kang Cristo (Buh 13:1-3, Tito 1:5, 1 Tim 4:14, 5:22).

 

Dunay moingon:  “Mituo ako nga ang Dios lamang ang makapasaylo sa sala.  Ang mga pari tawo lamang sama kanako ug makasasala usab.  Busa wala silay gahom sa pagpasaylo sa sala sama kanato.”  Mangutana kita sa atong higala:  Dili ba diay ang Dios makahimo sa pagpasaylo kanato pinaagi sa mga tawo nga iyang gitugyanan sa gahom sa pagpasaylo?  Ang pangulo sa atong nasod makahimo sa pagpasaylo sa usa ka binilanggo dili sa iyang kaugalingong katakos kondili tungod sa katungdanan sa pagka-pangulo nga anaa kaniya ang maong gahom.  Sa samang paagi ang usa ka pari sa iyang kaugalingon walay gahom sa pagpasaylog sala apan isip tinugyanan sa Dios makahimo siya sa pagpasaylo.  Si San Pablo miingon, “Ang among katakos naggikan sa Dios” (2 Cor 3:5).

 

Apan dili ba diay mahimo ang pagsugid sa atong mga sala direkta ngadto sa Dios?  Kon ang mga tawo sa kasagaran makahimo sa pagsugid ngadto sa Dios sa tago ug makadawat sa iyang pasaylo, walay magtagad sa pagsugid sa ilang mga sala ngadto sa mga tinugyanan sa Dios.  Sa ikaupat ka gatusan ka tuig si San Augustine, ang Obispo sa Hippo, mipasidaan:  “Walay si bisan kinsa nga moingon sa iyang kaugalingon, maghinulsol ko ngadto sa Dios sa tago; ako kining buhaton ngadto sa Dios lamang.  Kon mao wala ba diay bili ang pag-ingon ni Cristo, ‘Ang inyong hubaran sa yuta, hubaran sa langit?’  Wala ba diay bili ang paghatag sa mga yawi ngadto sa iyang Iglesya?  Ato bang kawangon ang Ebanghelyo, kawangon ba nato ang mga pulong ni Cristo?”

 

Daghan usab ang moingon nga tungod sa kasayon sa pagdawat sa pasaylo diha sa kompisalan makapadasig kini sa pagpakasala, nga ang gipahimug-atan pag-ayo mao ang tulomanon inay ang tinuod nga paghinulsol diin diha magsugod ang pagbag-o.  Kini nga katarungan nagsukad sa kakulang sa pagsabot sa tinuod nga essensya sa sacramento sa pagkompisal.  Ang Sta. Iglesya nagtudlo nga walay kapasayloan sa sala gawas kon dunay paghinulsol ug tumong sa pagbag-o sa bahin sa makasasala.  Karon atong nasayran nga ang katoliko nga pamaagi nagkinahanglan usab sa kinasingkasing nga paghinulsol isip kondisyon alang sa pagpasaylo sama sa gitudlo sa mga protestante.  Apan dugang pa niana gikinahanglan pa gayod ang pagsugid sa iyang mga sala sa walay lipodlipod ngadto sa pari nga nagrepresentar ni Cristo.  Asa may mas sayon niana?  Dugang pa dili malalis nga ang mga katoliko nga nagpahilayo sa ilang kaugalingon sa kompisalan sagad mao kadtong nagpadayon sa pagpakasala ug sila nga kanunay nga miduaw sa kompisalan maoy nakasinati sa kabag-ohan sa ilang kinabuhi.

 

Ang kasaysayan, diha sa mga sinulat sa unang mga pangulo sa Iglesya, nagmatuod nga ang pagsugid sa sala aron makabaton og pasaylo gibansay sukad sa unang mga kapanahunan sa kristyanidad.  Busa ang pig-ot og pangisip nga moingon, “Ang kompisal imbento sa mga kaparian aron paghawid sa katawhan” nagpakita sa iyang kawalay alamag sa kasaysayan ug sa iyang dili makatarunganon nga paghukom.  Ang atong ikatubag sa maong tigsaway mao, “Kon imbento pa kini sa kaparian, nganong gipailawom man nila ang ilang kaugalingon sa maong kasugoan?”  Sa pagkatinuod, ang mga pari, mga Obispo ug bisan ang Sto. Papa kinahanglan usab nga mosugid sa iyang mga sala ngadto sa laing pari nga naghupot sa maong gahom.

 

Ang mga teksto nga sagad gamiton sa atong mga kaigsoonan nga nahimulag kanato sa pagtuo igo lamang nagtug-an nga ang Dios mao ang tinubdan sa pasaylo (sama sa Mar 2:7) apan dili kini makatabon sa laing kamatuoran nga ang maong gahom gitugyan sa Dios ngadto sa mga tawo nga iyang gipili alang sa ministeryo sa pagpasig-uli (Juan 20:22-23, 2 Cor 5:18-20).  Ang paghinulsol sa atong mga sala atong himoon ngadto sa Dios diha sa kinahiladman sa atong kasingkasing apan ang tinagsa-tagsa nga pagsugid atong himoon ngadto sa iyang mga tinugyanan sa gahom sa pagpasaylo.  Ang Dios dili na kinahanglan nga sugiran pa sa atong mga sala kay ang tanan natong kasal-anan wala matago gikan kaniya (Salmos 69:5).  Ang giingon nga pagsugid sa sala ngadto sa Dios adto itug-an sa mga tinugyanan sa Dios (Jos 7:19, Eccl 5:6, 1 Sam 15:24-25, 2 Sam 12:13-14, Buh 19:18, 2 Cor 5:18).

 

 

 

Ang Dating Daan

Ang Dating Daan

By Ben Douglass

 

Wala gayoy bag-o dinhi sa kalibotan.  Moingon sila, ‘Tan-awa, aniay bag-ong butang!  Apan dili kana bag-o.  Diha na kana sa wala pa gani kita matawo” (Ecclesiastes 1:9-10).

 

Sa dihang akong nasayran ang pagtungha ug kalihukan sa The Church of God International ni Mr. Eliseo Soriano, nga iyang gimantala pinaagi sa iyang mga programa sa television Ang Dating Daan, ang unang misantop sa akong hunahuna mao nga makapahibulong ang pagtawag sa usa ka pundok nga Ang Dating Daan samtang 30 ka tuig pa lamang ang gidugayon niini.  Hinuon, sa mas gipalapad nga pagtuon sa iyang kaagi ug sa unod sa panudlo ni Mr. Soriano, akong naamgohan nga dili diay ingon niini.  Kondili tungod kay kini matuod nga karaan nga dalan, apan dili sa paagi nga gihunahuna ni Mr. Soriano.  Tungod kay kini mao ang dalan nga gisubay sa mga Mormons, sa mga Saksi ni Jehovah, ug daghan pang susama nga grupo:  usa ka makadani nga pangulo moangkon nga dunay directa nga revelasyon motuis sa Kasulatan, way puas sa pagwali, ug uban sa dili-kalikayan nga mga circumstansya, mihimo sa pagdani og igong gidaghanon sa mga sumusunod ngadto sa kalaglagan.  Ang pangangkon ni Soriano sayon kaayo nga ipakita nga sayop, hilabihan ka-klaro nga walay hinungdan, ang iyang kawalay hibangkaagan sa paghubad sa Kasulatan, ug ang iyang pagsumpaki sa iyang kaugalingon dayag kaayo, nga ang makabasa niining maong sinulat makaila kaniya nga usa ka mini nga propeta.  Unahon nato pagsubay ang gigikanan niining maong pundok.

 

Usa ka Hamubo nga Kasaysayan sa The Church of God International

 

Ang dili motabang kanako sa pagtigom, nagpatibulaag” (Mateo 12:30).

 

Ang pagkabahinbahin mao ang sakit sa tanan nga mibulag gikan sa matuod nga Iglesya.  Sa higayon nga dunay mga tawo nga mobulag gikan sa Simbahan aron sa pagsunod sa nagbalibali nga hangin sa pagtulon-an nga ilang hiuyonan, wala nay mohiusa nila sa usag-usa.  Busa, sa higayon nga ang usa ka sakop mosangpot ang dili masulbad nga panagbangi batok sa nagdumala sa usa ka nahimulag nga pundok, o dili ba kaha buot lang makabaton og gahom ug autoridad nga wala ihatag kaniya, ang nag-unang pagsiak masundan pa sa laing pagsiak, ug mopadayon ang pagkabahinbahin.  Mao kini ang sugilanon nga nagpaluyo sa Ang Dating Daan.  Kining pagdaghan sa mga pundok-pundok susama sa kagaw mga modaghan pinaagi sa pagkapikaspikas.

 

Ang sugilanon nagsugod kang Felix Manalo, nga mibiya sa Iglesya Katolika sa batan-on pa siya.  Misulay siya sa mubo nga panahon sa usa ka culto nga gitawag og Colorum nga miangkon nga dunay directa nga revelasyon gikan sa Dios, unya mipasakop sa Methodist Episcopal Church ug nahimo nga usa ka ministro.  Samtang naghimalatyon ang iyang inahan nga usa ka katoliko iyang kining gihikawan sa kataposang sacramento.1  Nahimo usab siya nga Presbyterian nga ministro sa mubo nga panahon, dason mibiya niini aron magpasakop sa Christian Missionary Alliance, nga nakapabilib kaniya tungod sa ilang pagbunyag pinaagi sa pagtusmaw ra gayod.  Unya mibalhin na usab siya og pundok tapos malupig sa debate sa usa ka Seventh Day Adventist nga ministro.  Mibiya usab siya sa pagka-Sabadista human siya makahukom nga sayop ang ilang pagbantay sa Sabado nga Igpapahulay, ug sa mubo nga panahon misulay sa ateismo ug agnosticismo.  Sa kataposan, sumala sa asoy diin nahimo niya pagpatuo sa iyang mga sumusunod, sa Nobyembre 1913 nag-inusara siya sulod sa tulo ka adlaw ug gabii sa pagtuon sa Bibliya ug migula nga kombinsido nga siya ang kataposang mensahero, ang gipadala sa halayong silangan nga gitagna sa Pin 7:2-3; Isaias 43:5-6; 46:11; 41:9-11.  Niadtong 1914 nagtukod siya og pundok nga sa kaulahian miangkon nga ang mga protestante mga mitalikod sa pagtuo (apostates), ug nga ang iyang pundok mao ang matuod nga iglesya ni Cristo nga gawas niini walay kaluwasan.2  Sa Agosto 1919 iyang giduaw ang tanan local nga congregasyon sa wala pa siya mobiya paingon sa Estados Unidos diin didto siya mipuyo sa Berkeley, California.  Matod pa, didto giwadwad niya ang iyang kaugalingon sa pagtuon sa Bibliya ug sa pag-eskuyla sa usa ka tunghaan sa relihiyon.3 

 

Samtang didto siya sa halayo ang iyang pundok nanganak sa apohan sa Ang Dating Daan, sa dihang duha sa iyang mga tinun-an nga iyang gisaylohan sa ordinasyon, si Teofilo Ora ug Januario Ponce, nagtukod og kaugalingon nilang pundok nga gitawag og Iglesia Verdadero de Cristo ug midagit ug daghan gikan sa iyang panon uban ang pasangil sa imoralidad.  Subay sa kinaiya niining maong misiak nga pundok nga napanunod niini sa iyang pagsugod, sa wala madugay gianak niini ang amahan sa Ang Dating Daan pinaagi sa laing pagsiak.  Si Nicolas Antiporda Perez mitukod sa Iglesia nga Dios kay Kristo Hesus, Haligi at Suhay nga Katotohanan, ug midani og ubay-ubay nga mga sumusunod.  Sa bisperas sa ika-17 anyos ni Eliseo Soriano, gidala siya sa iyang mga ginikanan aron sa pagpamati sa usa sa mga wali ni Nicolas Perez mahitungod sa matuod nga Iglesya sa Dios sumala sa Bibliya ug naagni si Soriano.  Gibunyagan siya ni Perez, ug gihimo siya nga ministro, ang bugtong laing ministro sa maong pundok.  Busa, si Soriano naghunahuna nga inigkamatay ni Perez siya ang mosunod sa pagkapangulo sa maong pundok.  Apan sa pagkamatay ni Perez, si Levita Gugulan nga usa ka babaye ang milabni sa katungdanan5, ug si Soriano, subay sa batasan, misugod ug laing siak nga pundok.  Mipasangil siya nga gipalagpot sa iyang mga kauban kinsa “tinukmod sa hilabihan nga kahakog sa gahom mihimo og dautan nga panagsabot batok kaniya ug milusad og pamaagi aron sa pagdaut kaniya.”6  Dili nako ipangutana ang katinuod niini nga pamahayag, tungod kay dili makapahibulong ang tinonto tali sa mga sakop sa matag habig.

 

Si Soriano miangkon pa gayod nga kini nahitabo agig katumanan sa Zacarias 13:8-9, usa ka pangangkon nga susama kadili-katohoan sa giangkon ni Manalo nga siya mao ang anghel gikan sa silangan nga gihisgotan sa Pinadayag 7.  Ang Zacarias 13:7 kalabot sa pagpatay kang Cristo (basaha ang Mat. 26:31) ug ang nagsunod nga duha ka bersikulo kabahin sa panlutos batok sa unang kristohanong pundok.  Ang paggamit ni Soriano niini aron idapat sa iyang gamay nga panon nga ulahi ra kaayo nga mibutho usa ka binoang.  Makita nato unsa ka sayon ang giagian nga ‘panlutos’ ni Soriano kon itandi sa giagian sa unang kristohanong pundok.  Ang unang mga kristyano gikuniskunis sa mga liyon samtang ang mga pagano mibiaybiay kanila; si Soriano nakiha, ug napildi.  Sila gilansang sa krus; si Soriano sa makadiyot gipalagpot sa telebisyon.  Sila gipapili sa paghalad ngadto sa mga yawa o lunggoan sa ilang ulo;  ang pagkatawo ni Soriano usahay sawayon sa mga ministro kinsa iya ra usab nga gi-ataki.  Kini, kon itandi sa giagian sa mga kristyanos, hayahay ra kaayo.

 

Ang sunod nga hitabo mao nga si Bro. Eli, nga maoy naandan nga pagtawag kaniya, mi-rehistro sa iyang pundok sa ngalan nga Iglesia ng Dios kay Kristo Hesus, Haligi at Saligan ng Katotohanan, nga hapit magpariha sa ngalan sa pundok ni Gugulan, diin usa ra ka pulong (suhay) ang giilisdan (saligan).  Dili katingad-an nga si Gugulan mikiha niya, ug ang Korte Suprema mihukom pabor ni Gugulan.  Busa giusab ni Soriano ang ngalan sa iyang pundok ngadto sa Iglesia Ni YHWH at ni YHWSA HMSYH, ug sa kataposan ngadto sa Members Church of God International.7  Mahulog kini nga kataw-anan tungod kay sa usa sa iyang mga wali nga gibutang sa website sa Ang Dating Daan, si Soriano misaway sa mga Saksi ni Jehovah tungod sa ilang paghupot ug daghang mga ngalan diha sa ilang kasaysayan, ug siya mi-insister nga ang matuod nga ngalan sa matuod nga iglesya mao ang Iglesya sa Dios kay Cristo Jesus, ug kon ang usa ka pundok wala magdala niining ngalana dili kini iya sa Dios.8  Uban ang kahinam, akong gipaabot ang pag-angkon ni Soriano nga ang iyang pundok wala motukma sa iyang kaugalingong ilhanan aron mahimong tinuod.

 

Bisan pa sa iyang dili maayo nga gigikanan, mga kaso nga giagian, ug pagsumpaki sa iyang kaugalingon, nakahimo gihapon si Soriano sa pagkabig sa ubay-ubay nga sumusunod, ug lakip niini ang kanhi mga katoliko.  Dayag usab nga maayo siyag memorya, ug mopahingangha sa iyang tigpaminaw sa abilidad sa pagkutlo sa mga teksto sa Bibliya nga walay basabasa.  Gani usa sa iyang programa nag-ulohan man og “Itanong mo kay Soriano, Bibliya ang Sasagot.”  Apan klaro usab kaayo nga wala niya hisabti pag-ayo ang daghan sa iyang gisag-ulo, nga inyong masayran dinhi niining maong articulo.  Si Soriano usa gayod ka makadani nga magwawali kon atong tan-awon ang pagdayeg kaniya sa iyang mga tinun-an.9  Iya sab nga gisakyan ang gubot nga kahimtang nga tinohoanon pinaagi sa iyang kanunay nga pagsaway batok sa mga mini nga magwawali, mga lobo nga nagsul-ob sa bisti sa karnero, kansang tuyo mao ang pagpanapi inay ang kaayohan sa ilang panon.  Busa usa siya ka batobalani alang niadtong dis-contento ug naghambin og kahiubos sa ilang gipasakopan nga pundok, nga andam mamati ngadto sa tawo nga miangkon nga siya matuod nga nahigugma kanila, ug nga siya “mao lamang ang bugtong mabuot ug matinud-anon nga ebanghelista”10 nga nagtagad kanila ug buot mogiya kanila sa kaluwasan.  Si Soriano mogamit usab og dili maayo nga paagi sa pakiglantugi, sama sa pagbugalbugal, paghimo og debate sa iyang dapit diin ang mga nanan-aw makahugyaw batok sa iyang kaatbang, ug pag-record sa gisulti sa iyang kaatbang aron iyang i-replay ngadto sa iyang tigpaminaw dason commentaryohan nga kini nagkasumpaki.11  Sa kataposan, iyang nabatasan ang pag-ataki personal, ug paghimaraot sa tanan nga mibiya sa iyang pundok.12  Sa kinatibuk-an, iyang gigamit ang mga pamaagi sa usa ka culto.

(Sumpayan pa)

Endnotes: 

 

1) Isabelo Crisostomo, “Felix Y. Manalo and the Iglesia ni Cristo,” Pasugo (Manila: May-June 1986)

2) Catholic Answers, “Iglesia ni Cristo” http://www.catholic.com/library/Iglesia_Ni_Cristo.asp

3) Crisostomo, op. cit.

4) Ang Dating Daan, “Our Presiding Minister” http://www.angdatingdaan.org/about/about_ministers.htm

5) The Bereans, “Ang Dating Daan” http://www.thebereans.net/prof-add.shtml

6) Ang Dating Daan, “Church History” http://www.angdatingdaan.org/about/about_chistory.htm

7) The Beareans, op. cit.

8) Eliseo Soriano, “The Official Name of the Church in the Bible” http://www.angdatingdaan.org/biblicaltopics/bib_religion_2_pf.htm

9) See, for example, the articles “Super-Preacher in Our Times” and “Nobody Does It Better” in The Old Path Magazine, Vol. 1 No. 3 2005.

10) Ang Dating Daan, “What is ‘Ang Dating Daan’?” http://www.angdatingdaan.org/about/about_faq.htm

11) The Bereans, op. cit.

12) “By this world’s standards, it is not surprising that those being expelled would group together where they are tolerated. As bonus for them, they get the chance to tell the world in their own terms that they are innocent, in effect making their excommunication appear an injustice. From their appearances alone on television one could tell, they have gone back to the ways of this world – cutting their hair, using make up, dressing immodestly, and from their mouths speak out lies about those they said they believed in before. Rather than engaging in self-introspection to see where they have gone wrong and in humility ask pardon from God, they have preferred to attend to what this world would think about them, never mind God. Now come the cosmetics to supposedly blot out or suffocate the reasons why they were expelled. In so doing, they resort to all sorts of shenanigans” (Ang Dating Daan, “Three Colors of Death Green & White & Red,” The Old Path Magazine Vol. 1 No. 3 2005).

 

 

 

NGANONG ANGAY’NG IBASURA ANG RH BILL?

NGANONG ANGAY’NG IBASURA ANG RH BILL?

Hinikay ni Bro. Celestino “Lesty” F. Cubol

Catholic Faith Defender

Black Nazarene Chapter, Cagayan de Oro City

 

 

Ang mga sakop Simbahang Katoliko – ma-obispo man, ma-pari, o ma-laygo – adunay dakong katungod ug kaakuhan sa pagpadayag ug pagsangyaw diha sa publiko sa ilang gitawag og moral beliefs batok sa unsa mang tawhanong kalihokan, ilabina diha sa talandugon kaayong mga desisyon sa pag-umol og mga balaod nga makaapekto ug makaguba sa kinabuhi ug moralidad sa tawo.

Walay kasupakan diha sa prinsipyo “Separation of Church and State” alang sa usa ka Pilipino, o usa ka sakop sa Simbahang Katoliko, ang pagpadayag sa iyang hunahuna ug pagbati kabahin sa pagka-imoral sa abortion, homosexual acts, paggamit sa mga artificial contraceptives, pag-legalize sa divorce ug same sex marriage, ug uban pa – ug kon kini pagahimoan og mga lakang alang sa pagmugna og balaudnon, executive decrees, o dili ba kaha, judicial pronouncements.

Ug kining maong katungod ug kaakuhan nga akong gihisgotan, nabatunan usab kini sa mga sumusunod sa ubang mga relihiyon, sama sa mga Protestante, Islam, Judaism, Hinduism ug uban pa.

Ang mga otoridad ug mga sakop sa Simbahang Katoliko wala manghilabot sa mga kalihokan sa gobyerno. Mibarog ang Simbahan tungod sa IMORAL nga isyu nga giatubang karon sa Reproductive Health (RH) Bill nga hugtanong giduso karong panahona sa Palasyo sa Malacañang, ug pipila ka mga magbabalaod sa Kongreso.

Mao may kanunay nga gipasiatab sa mga pro-RH Bill, nga dili kuno angay nga manghilabot ug mobabag ang Simbahan sa lakang sa gobyerno sa pagpalabang sa maong balaodnon, kay tataw kaayo ang nakalatid sa Article II, Section 6 sa 1987 Philippine Constitution, nga adunay panabulag sa Simbahan ug sa estado.

Dili man ko abugado, apan alang kanako, wala na kinahanglana pa ang lawom nga pagtuon sa balaod aron mapasabot nato ang sangputanan niining isyuha. Aniay pipila ka mga punto nga akong ipasupot aron sa paghatag og husay niining isyu nga gisakyan sa mga pro-RH Bill. Una, diha sa prinsipyo sa “Separation of Church and State,” wala may usa relihiyon nga rekognisar ang estado aron maoy modominar diha sa pagpadagan sa panggobyerno. Ikaduha, wala nangayo’g badyet ang Simbahan diha sa gobyerno alang sa iyang misyon ug kalihokan. Ug ang ikatulo, dili man ang mga pangulo sa Simbahan ang nagpadagan sa pangagamhanan sa Pilipinas.

Kining mga puntoha maoy ugat-hinongdan nganong gibulag ang Simbahan ug ang estado tungod kay kaniadto nag-usa pa man ang duruha, diin ang mga otoridad Simbahan maoy nagdominar ug nagdumala sa gobyerno sibil. Ngani karong panahona, aduna pay mga nasod sa kalibotan nga nag-usa pa ang ilang simbahan ug ang ilang estado – sama sa mga Arab ug Islamic countries.

Sa laing bahin, dili gayod absoluto ang panabulag sa Simbahan ug sa estado. Kay ang Simbahan gigamit man sa gobyerno sa pagproseso sa mga marriage contract ug mga birth certificate nga trabaho man unta kini sa gobyerno. Ug kung adunay dautang mga panghitabo sulod sa Simbahan – sama panaglit sa krimen – mahimo mang mohilabot o misalgar ang gobyerno.

Ug labaw sa tanan, walay probisyon sa atong balaod nga nagdili sa usa ka otoridad, o sakop sa Simabahan sa pagpadayag sa iyang makitang sayop diha sa gobyerno. Ang usa ka obispo, o pari, usa gihapon ka Pilipino ug usa ka lumolopyo niining nasura, ug may katungod sa pagpadayag ug pagsangyaw sa iyang pagbati, pagtuo, hunahuna, ug uban pa, kay gigarantiyahan man kini sa atong Konstitusyon – sa Bill of Rights.

Ug ang Simbahang Katoliko, ingon nga pundok nga tinukod ni Ginoong Jesu-Cristo, aduna siyay gahom ug dakong kaakuhan diha sa iyang social teaching ug prophetic mission sa pag-denounce o pagbadlong sa unsa mang mga evil acts ug daotang mga panghitabo  diha sa katilingban, ug labaw sa tanan, diha sa panggobyerno. Kung wala pa nagpakabana ang Simabahan, unsa na kahay nahitabo ug dangatan niining nasura?

Karon, aniay pipila ka mga mahinongdanon, ug bug-at nga mga punto nganong angay nga ibasura kining kontrobersiyal nga Reproductive Health Bill. Ako kining nakutlo gikan sa mga panid sa lindog ni Rev. Fr. Alberto S. Uy sa Saint John Vianney Theological Seminary.

  1. GIPASANGIL SA GIDAGHANON SA MGA PILIPINO ANG HINONGDAN SA KAPOBREHON SA NASOD.  Ang pagkapobre sa atong nasod adunay daghang katarungan ug hinongdan. Kini sama sa katapol, kalulang sa edukasyon, kawalay kahigayonan sa pag-angkon sa maayong trahano, sayop nga pagpadagan sa gobyerno, ug uban pa. Dinhi sa Pilipinas, ang labing dakong hinongdan sa kakabos sa katawhan dili ang gidaghanon sa mga tawo kun populasyon, kondili ang pagpanghukhok ug pagpangawat sa mga pulitiko diha sa panudlanan sa gobyerno. Sumala sa mga respetadong world organizations, ang atong nasod mawad-an og kapin kun kulang sa 400 bilyones pesos matag tuig tungod sa graft and corruption. Kon wala unta kawkawa, ug kon gigamit pa unta sa maayong paagi ug nadapat sa husto ang maong kwarta sa atong gobyerno, dili na unta mag-antos ug dili na madisgrasya o mamatay tungod sa tumang kalisdanan ang daghang mga inahan ug mga kabataan dinhi sa atong nasod.

Dili ang Simbahan ang angay’ng tulisukon, pasanginlan ug basulon sa mga social problem nga giatubang karon sa atong nasod. Kay kaakuhan man sa atong gobyerno ang pagsulbad niining mga problema nga giatubang sa atong sosyedad – sama sa kalisdanan, kawalay trabaho, kakulang sa edukasyon, pagmahal sa presyo sa mga batakang palaliton, ug uban pa.

 

Ngani sa America, nga giingong 98% sa mga kakabayen-an ang migamit og artificial contraceptives, mas nagkadaghan man hinoon karong panahona ang ihap sa pamilyang gipanggutom o naglisod. Sa kamatuoran, halos midoble ang gidaghanon sa mga pamilyang nagpahimulos o nagsalig na lamang sa Emergency Food Program (EFP) sa ilang nasod, gikan sa tuig 2007 hangtod 2009. Base sa pagtuon sa US Department of Agriculture, ang ihap sa mga gipanggutom misaka na sa dul-an sa 5.6 million gikan sa 3.9 million ka mga pamilya. Nautingkay ug nadiskobrihan ang nasangpit nga figure gumikan sa gihimong pagtuki Kongreso sa America sa dugang pundo sa Food and Nutrition Assistance Program sa ilang nasod, alang sa mga pobre nilang katawhan.

 

  1. 2.      WALA MAGLANTAW SA TINUOD NGA KAHIMSOG SA TAWO. Ang RH Bill nagdasig sa artificial contraception – nga napamatud-an nang makadaot sa espirituhanon ug lawasnong kinabuhi sa tawo. Diha sa espirituhanong bahin, ang artificial contraceptives maoy makaagni, ug mahimong behikulo sa daghang imoral nga mga binuhatan – sama sa premarital sex, adultery, abortion, promiscuity, ug ang panagbulag sa managtiayon, o ang pagkatay-og ug pagkalusno sa pundasyon sa pamilya. Samtang diha sa lawasnong aspeto, ang pills, depo-provera injectable, IUD ug uban pang artificial birth control methods, adunay daghang mga side-effects sama sa abnormal nga pagdugo-dugo sa mga kababayen-an, pagtaas sa blood pressure, ectopic pregnancy, sakit sa kasingkasing, ug labaw sa tanan, kanser sa taguangkan ug sa suso sa inahan.

 

  1. 3.      HINONGDAN SA ABORSIYON. Ang RH Bill magdasig ug hugot nga nagduso sa artificial birth control methods sama sa pills, IUD ug depo-provera injectable nga gitawag og mga “abortifacients.” Isipon kini nga abortifacient tungod kay ang mga artificial contraceptives makalaglag sa bata nga atua migitib sa sabakan sa inahan. Kini nga punto hugot kining gipanghimakak sa mga supporter ug nag-propagate sa RH Bill, tungod kay alang kanila, ang kinabuhi sa tawo magsugod dili sa panahon sa conception o panagtagbo sa binhi sa lalaki ug sa itlog sa babaye, kondili, diha na kuno sa implantation, o sa higayon diin motapot na ang fertilized egg didto sa sabakan sa babaye. Apan sa pagtuong Katoliko, ang kinabuhi nagsugod diha gayod sa fertilization o sa conception. Mao usab kini ang gisitar sa Batakang Balaod sa Pilipinas – diha sa Article II, Section 12 sa 1987 Philippine Constitution. Ug sumala sa column ni Bernardo M. Villegas sa Manila Bulletin, nga napublikar niadtong Disyembre 17, 2010, siya nagkanayon: “In the Philippine Constitution of 1987, conception is defined as fertilization, the moment the egg is fertilized by the sperm. This was the majority decision (32 to 8) of the members of the Constitutional Commission of 1986 convoked by the late President Corazon Aquino” (Views/Comments/Features, Manila Bulletin, p. 11).

 

Samtang ang Philippine Medical Association (PMA) ug ang Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) nagkauyon usab nga ang kinabuhi nagsugod diha gayod sa panahon sa fertilization, diin kini ang hinongdan nga kinahanglang protektahan ang mga “unborn babies” ug mga “innocent lives” nga atua pa sa sabakan. Ang panag-uyon sa PMA ug sa CBCP niining mga puntoha, napatik o namantala sa front page mismo sa Philippine Daily Inquirer niadtong Disyembre 8, 2010. Tungod niini, ang RH Bill dili lamang IMORAL ug dakong supak sa kabubot-on sa Diyos, kondili supak usab kini sa batakang balaod sa atong nasod.

 

  1. 4.      MAGDASIG SA CONTRACEPTIVE MENTALITY. Ang RH Bill mag-agni sa mga managtiayon nga limitahan ang gidaghanon sa ilang anak – diin ang labing daghan – usa o duha lamang ka mga bata. Ingon usab niini ang gihimo nga pagdasig sa ubang mga nasod – sama sa Europa, America, Japan ug South Korea – nga karon naghambin na’g dakong problema sa ilang nagkatigulang nga populasyon. Sabton nga ang populasyon karon sa maong mga nasod mas daghan ang mga tigulang kay sa mga batan-on. Ug daghan na sa ilang katawhan karong panahona ang wala nay gugma o gana sa pagpanganak, tungod kay mahadlok sila sa mga responsibilidad isip mga ginikanan. Labot pa, naay daghang mga managtiayon nga dili na gustong makabaton og anak, tungod kay lunlon pakighilawas na lamang ang ilang gipasulabi. Kining maong problema gitawag kini’g “contraceptive mentality” nga nagsugod o nagsumikad diha sa pagkontrol sa pagpanganak. Kining maong mentalidad migamot na pag-ayo diha sa ilang sosyedad.

 

  1. 5.      MAGHATAG OG SAYOP NGA KASIGUROAN. Ang mga tawo o grupong nagduso sa RH Bill nagkanayon nga ang artificial contraceptives, sama sa pills ug condoms, nakapakunhod kuno sa kaso sa unwanted pregnancy ug sa abortion. Kining maong argumento, layo ra kaayo kini sa tinuod. Gani, ang America ug ang Europa, kinsa hugot kaayong naggamit sa mga artificial contraceptives, adunay minilyong kaso sa aborsiyon matag tuig, ug kini nagkadaghan pa karon. Naniguro usab sila nga pinaagi sa condom mogamay kuno ang kaso sa AIDS dinhi sa nasod. Lain na usab kining bakak nga propaganda sa mga pro-RH Bill.  Kay didto mismo sa Africa, diin gipabaha ang mga condom, wala gayod masulbad ang kaso sa AIDS. Gani mas nagkadaghan pa hinoon ang mga kaso sa AIDS sa maong nasod karong panahona. Sa pagkatinuod, ang pagdisiplina sa kaugalingon ug ang pagkamatinud-anon sa atong kapikas sa kinabuhi, ug ang pagtuman sa Gospel of Life ni Cristo, mao ang makapahunong sa pagdagsang sa AIDS, ug uban pang makatakod nga mga sakit gumikan sa pagpatuyang sa sex.

 

 

  1. 6.       MAKADAOT SA INOSENTENG PANGHUNAHUNA SA MGA KABATAAN. Hugot nga giduso sa RH Bill ang sex education ngadto sa linghod ug inosente pang mga kabataan, sugod sa grade 5 hangtod sa high school. Pinaagi sa mandatory nga pagtudlo sa sex education, ang mga kabataan makamao, o mahibalo na sa mga butang nga dili pa unta angay nilang masayran – nunot sa linghod nilang pangidaron. Ang sekswalidad, usa kini sa sensitibo nga aspeto sa kinabuhi sa tawo nga angay’ng amomahan ug ampingan pag-ayo.  Ang mga responsible ug maayong mga ginikanan dili gayod makatugot nga ang sex education sa ilang mga anak basta-basta na lamang isalig sa ubang mga tawo nga kwestiyonable usab og kinabuhi. Pinaagi niini, ang Simbahang Katoliko nagtuo nga ang mga ginikanan maoy labing angayan nga maghatag og sex education sa ilang mga anak, nga pinasibo sa ilang pangidaron, nga puno sa mga values o maayong mga pagtulon-an.

Mao mang guy gipasiatab karon sa mga nagduso sa RH Bill nga pro-life kuno ang maong balaodnon. Lain na usab kining pagpanglingla sa mga pro-RH Bill.  Kay unsaon pagka-pro-life sa RH Bill nga wala namay kinabuhi nga mahimugso kay himoon man niining baug ang tawo, ilabina ang mga managtiayon?

Ang atong mga kadagkoan sa Simbahan nag-awhag kanato nga mag-ampo kita alang sa kalamdagan sa atong gobyerno, ug sa mga magbabalaod nga nagpaluyo niining maong balaodnon. Ug kon dili man gayod kapugngan nga mapalabang kining RH Bill, unta, ang gitawag og “sanctity of human life” pabilin ug padayong maprotektahan.

Para kanako, kini ang bug-at nga mga katarungan kung nganong kinahanglan nga ibasura sa Kongreso ug dili angay’ng suportahan sa katawhan ang RH Bill.

 

 

 

 

ANG PAGKADUNAY DIOS

THE EXISTENCE OF GOD [ANG PAGKADUNAY DIOS]

Hinikay ni:  Bro. Ramon Gitamondoc

 

                Gikan sa mga kamatuoran nga kinaiyanhong mahibaloan, atong mapamatud-an ang pagkanaa sa usa ka Buhi nga Dios, usa ka pagkamao nga naghupot sa salabotan ug gawasnong kabubut-on, ang Una o Gigikanan nga Hinungdan sa tanang butang nga lahi Kaniya.  Ang pagkadunay Dios mahimong mahibaloan ginamit ang lamdag sa tawhanong salabotan pinaagi sa atong pagpamalandong sa kinaiya ug kahimtang sa butang nga naglibot kanato ug sa tibuok kinaiyahan (Roma 1:20, Kaal 13:1-9).

 

First Principles – Sa dili pa nato hisgotan ang mga pruyba sa pagkadunay Dios, ato una nga hisgotan ang kinaunhang prinsipyo diin sila napasukad.  Ang gitawag nga kinaunhang prinsipyo mao ang dayag nga mga kamatuoran (self-evident truths) nga nagsilbi nga pundasyon sa usa ka syensya.  Sa atong mga pruyba, ang mga kinaunhang prinsipyo nalangkob sa duha:  1) Nga ang atong rason ug ang ebidensya sa atong mga galamhan kun “senses” kasaligan.  2) Nga bisan unsang butang nga nagsugod sa pagkanaa gumikan sa laing butang nga lahi niini (Principle of Causality).  Dili na kinahanglan, ug gani dili nato mahimo, ang pagpruyba sa mga kinaunhang prinsipyo.  Modan-ag sila sa ilang kaugalingong kahayag.  Kadtong dili modawat sa ilang ka-valido madudahan nato ang kahusto sa ilang paminsar.

 

I.  PRUYBA GIKAN SA HAN-AY SA KINAIYAHAN

 

Diha sa mga butang sa kinaiyahan, ug usab diha sa mga buhat sa tawo, ang han-ay ug ang maayo nga pagkapahimutang gumikan sa lihok sa usa ka maalamon nga designer.

 

1.  Pananglit mobisita ka ngadto sa pabrica sa mga bisikleta.  Diha sa usa ka workshop imong makita ang daghang mga piyesa, nga gibahin ngadto sa lainlaing grupo—anaa ang pile sa mga steel tubing, sa mga spokes, wheel-rims, hubs, handle bars, pedals, kahon sa mga nuts ug screws ug uban pa.  Unya pananglit inigbalik nimo tapos sa pila ka oras imong napalgan nga ang nagkalainlaing piyesa na-assemble na ngadto dinosena ka mga bag-ong bisikleta, ang usa perfecto sa matag detalye.  Mahimo ba nimo ang paghunahuna nga ang maong maayo nga pagkagama producto sa usa lamang ka sulagma kun chance?  Dili, kondili diha-diha imong masabot nga kini buhat sa usa ka maalamon nga mechanico.

 

Karon mopadayon kita gikan sa bisikleta ngadto sa tawhanong kamot nga maoy mihimo kanila, ug imong makaplagan ang mas labaw kaayo nga katingalahan nga ehemplo sa han-ay ug kabatid.  Ang matag lihok sa atong kamot resulta sa pagtambayayong sa pino nga mga bukog, sa paghugot o pagluag sa mainat-inat nga mga muscles, ug uban pa.  Ang framework niini ginama gikan sa dili momenos 19 ka mga bukog, samtang laing walo pa gayod nga dunay nagkalainlain nga forma maoy hinungdan sa kusog ug flexibility sa atong wrists.  Masiguro nato nga ang sulagma kun blind chance dili makamugna niini labihan ka komplicado nga sistema sa mga bukog ug muscles, sa mga sinews ug kaugatan, diin ang daghang mga bahin naglihok aron sa pagpadangat sa matag lihok sa tibuok kamot.  Ug kon dili ang sulagma, ang pangutana nga dayon nga motumaw mao, diin man kini magsukad?  Klaro na lang nga dili gikan sa tawo, tungod kay kini mitubo man dungan kaniya.  Busa, si Kinsa man diay ang naghimo niining katingalahan nga bahin sa atong lawas?  Ang tubag natural nga mogawas sa atong mga ngabil.  Ang Nagbuhat sa atong kamot ug sa uban pang dili maihap nga kahibulongan nga mipuno sa atong kalibotan dili lain kondili ang Batid nga Magbubuhat, ang Makagagahom nga Dios.

 

2.  Ang camera dunay kaha diin anaay lingon nga lungag aron makalusot ang kahayag;  ang kahayag molapos sa bildo kun lens, ug moporma sa usa ka picture diha sa gitawag og sensitive plate.  Susama niini mao ang atong mga mata, diin ang eye-ball matandi sa kaha sa camera, ang pupil matandi sa lingin nga lungag, ang crystalline lens ngadto sa lens sa camera, ug ang retina ngadto sa sensitive plate.  Niining duha ka ehemplo, ma-obserbahan, dunay daghan nga nagkalainlain nga mga butang nga gihiusa ug gipahaom aron sa pagmugna sa usa ka resulta, ug kini mao ang tin-aw nga picture diha sa sensitive plate ug diha sa retina.  Mahimo ba nga kining nagkalahi nga mga butang nagkatapok pinaagig sulagma?  Dili, tungod kay klaro kaayo nga ang maong combinasyon mahimo lamang sa usa ka maalamon nga operator.  Ang camera binuhat sa tawo; ang atong mata binuhat sa usa ka Magbubuhat nga dili menos ang pagkanaa, apan dili makita.

 

Giunsa man sa tighimo sa camera pagbuhat sa iyang trabaho?  Iyang gitigom ang mga materyales nga iyang gikinahanglan; iya kining gihulma, gilimbasan, ug gipasinaw uban ang dakong pag-amping, ug sa kataposan iya kining gi-assemble.  Bisan kon kita makadayeg sa iyang kabatid, apan kita usab nasayod nga uban ang igong pagtuon makahimo kita sa pagsunod sa iyang gihimo.  Apan komusta man sa nagbuhat sa mata sa tawo?  Giunsa man niya paghimo ang iyang trabaho?  Sa usa ka misteryoso nga paagi nga dili nato masabot, ug atong giila nga dili mahimo natong masunod, Siya mihimo sa usa ka gamayng piraso sa unod sa pagdaghan ngadto sa minilyon ka pilo, ug niini, inanay nga miporma ug mi-perfecto sa matag parte niining katingalahan nga bahin sa atong lawas.  Siya nga makahimo sa usa ka pudyot sa matter sa paglihok nga ingon niini nga paagi usa ka tighimo kansang kaalam ug gahom imposibli nga masukod sa atong hunahuna.  Siya ang Agalon sa Kinaiyahan; gitawag nato siyag Dios.

 

II.  PRUYBA GIKAN SA MGA BALAOD SA KINAIYAHAN

 

Ang tibuok kinaiyahan nagsunod og balaod.  Ang astronomy, physics, ug chemistry nagpakita nga ang mga butang nga walay kinabuhi kun inanimate matter, gikan sa mga bituon sa kalangitan ngadto sa pinakagamay nga abog, diha sa tanan nilang mga lihok ug kausaban, nailawom sa makanunayon nga mga balaod.  Mao usab kini sa mga butang nga dunay kinabuhi sama sa mga tanom, mananap, ug sa tawo:  Ang matag klase motubo, molambo, ug molihok sa managsamang paagi.  Ang tibuok uniberso nabugkos ngadto sa usa ka dako nga tibuok ug sama sa usa ka dakong makina ang matag parte niini gipasibo pag-ayo.  Ang mahan-ayon nga lihok sa kalangitan, ang katingalahan nga pagkahimo sa mga living things ug sa ilang matag bahin, sama sa igtatan-aw ug igdulongog, ang kahibulongan nga instinct sa mga gagmayng mananap, sama sa buhat sa mga insecto ug sa paghimog salag sa mga langgam, ang gawasnon nga lihok sa tawo, ang iyang nabantog nga nakab-ot sa syensya, sa literatura, ug sa arte—kining tanan nga makaagda sa atong kahingangha mga gasa sa kinaiyahan ug nasubay sa iyang mga balaod.

 

Lisod hunahunaon nga ang mga balaod, nga nakapahimo sa nagkadaiyang mga efecto, apan nagpabilin diha sa kahusay sa ilang kinatibuk-an ug diha sa pinakagamay nga detalye, mitumaw lamang gikan sa sulagma, o sa bisan unsang walay salabotan nga atong gipili nga nganlan.  Kini sila gipahimutang gayod sa usa ka maalamon nga Magbabalaod kinsa maoy nag-gambalay kanila, ug mibuot kanila diha sa ilang mga paglihok aron sa pagkab-ot sa tumong nga iyang gimbut-an.  Ang maong Magbabalaod usa gayod ka pagkamao nga naghupot sa walay sukod nga kinaadman.  Siya naghupot gayod sa gawasnong pagbuot tungod kay iya kining gihatag ngadto sa tawo.  Siya naghupot gayod sa gahom labaw sa atong capacidad sa pagsukod, sa gahom diin ang atong hunahuna dili makabutang og kinutuban.

 

Si Sir Isaac Newton nga maoy nakadiskubre sa mga balaod sa lihok sa mga planeta misulat:  “Kining labing matahom nga sistema sa adlaw, sa mga planeta ug cometa dili mahimo kon wala ang paghan-ay og pagpanag-iya sa usa ka Pagkamao kinsa sa samang higayon maalamon ug makagagahom… Kining Pagkamao nga nagmando sa tanang butang, dili ingon og siya mao ang kalag sa kalibotan, apan ingon nga Ginoo sa tanan… Kita midayeg Kaniya sa Iyang mga kahingpitan, kita mipasidungog Kaniya ug kita misimba Kaniya sa Iyang pagka-Ginoo” (Principa II).

 

III.  PRUYBA GIKAN SA LIHOK

 

Ang inadlaw nga kasinatian nagpakita kanato nga ang mga butang dunay paglihok ug kausaban.  Apan walay butang sa makita nga uniberso nga milihok sa iya ra gyod nga kaugalingon, hawa sa pagtabang sa lain.  Walay butang nga naglihok nga naghupot diha sa kaugalingon niini sa hingpit nga hinungdan sa iyang paglihok.  Dili ang self-motion maoy balaod sa kinaiyahan kondili ang law of inertia.  Atong tan-awon ang caso sa mga butang nga walay kinabuhi kun inanimate bodies.  Sila milihok tungod lamang kay sila gipalihok.  Dili silay mipalihok sa ilang kaugalingon.  Ilang nakuha ang ilang paglihok gikan sa gawas.

 

Ato idapat kini nga observasyon ngadto sa kalibotan ug uban pa nga anaa sa kawanangan.  Ang lihok sa earth tuyok sa iyang axis usa ka butang nga nasusi na; ang iyang lihok libot sa sun usa usab ka butang nga atong gidawat nga tinuod.  Karon, pangutana sa imong kaugalingon kon giunsa sa earth pag-angkon sa iyang lihok. Daghang mga physicists moingon nga nakuha sa earth ang iyang lihok gikan sa sun, nga samtang kini nagtuyok, mipalagpot sa earth ingon nga tipaka.  Apan diin man kuhaa sa sun ang iyang paglihok?  Dunay uban moingon nga nakuha sa sun ang iyang paglihok gikan sa mas dako nga butang diin kini kabahin kaniadto, samtang ang uban moingon nga ang sun ug ang lihok niini gumikan sa panagbanga sa duha ka mga dagkong bituon.  Apan diin man gikan ang lihok sa mas dako nga butang o sa mga bituon?  Ang syensya walay tubag niini nga pangutana, ug bisan pa kon duna, agn tubag dili gihapon mohatag kanatog hingpit nga husay kon giunsa pagsugod ang lihok sa earth.  Ang bugtong matuod nga tubag, nga motapos sa tanang pagpangutana, mao nga ang lihok gumikan o nagsukad ngadto sa tuburan sa lihok, ngadto sa unang tigpalihok.

 

Busa duna gayoy pagkamao nga lahi sa kalibotan nga naghatag niini sa iyang paglihok.  Ang maong pagkamao mahimo nga mao ang unang tigpalihok o pagkamao nga gipalihok sa lain.  Kon ang maong tigpalihok gipalihok sa lain, diin man ang maong nagpalihok nakakuha sa iyang paglihok?  Ang pangutana labot sa gigikanan sa lihok hingpit lamang nga matubag kon, sa kaulahian, modangat kita ngadto sa unang tigpalihok nga wala na palihoka og lain.  Ang maong unang tigpalihok gitawag natog Dios.

 

IV.  PRUYBA GIKAN SA CAUSALITY

 

Ang usa ka butang kinahanglan una nga anaa sa dili pa kini makahimog bisan unsa: busa walay butang nga makapatungha sa iyang kaugalingon.  Kon atong makita nga dunay bag-ong mitungha, masiguro nato nga kini gipatungha sa lain.  Kadtong gipahidangat ang iyang pagkanaa mao ang gitawag og efecto; ug kadtong maoy nakapadangat sa pagkanaa niini mao ang gitawag og causa.

 

Kon atong makita nga ang causa sa usa ka efecto nga kini efecto usab, ang atong hunahuna dili matagbaw:  atong maaninaw nga wala pa kita makakab-ot sa igo nga explanation sa nahaunang efecto.  Pananglit, ang suga nga milukop sa imong lawak sa kahayag panahon sa kagabhion.  Kini usa ka efecto.  Apan unsa man ang causa niini?  Ang koryente.  Apan ang koryente efecto usab sa generator.  Karon kon ang generator mao ang kataposang causa nga atong matudlo, wala gihapon kitay hingpit ug sigo nga explanation sa kahayag sa suga.  Ngano?  Tungod kay ang generator efecto man usab.  Busa sa tumoy sa kadena sa atong mga pangutana, nag-atubang gihapon kita sa usa ka efecto nga nagkinahanglan og explanation sama sa efecto nga atong gisugdan.

 

Ang completo ug kataposan nga explanation makaplagan lamang kon moabot kita sa usa ka causa nga dili efecto, usa ka causa nga wala magkuha sa iyang pagkanaa gikan sa lain pa.  Kini nga causa nga atong tawgon nga Unang Causa, mo-esplikar sa tibuok kadena sa mga causa nga atong gi-considerar ug sa bisan unsang kadena sa mga causa buot natong susihon.  Busa ang Unang Causa sa tanang butang diha sa kinaiyahan kinahanglan gyod nga diha nang daan ug wala patunghaa og lain.  Busa maingon nato nga ang maong Causa naglungtad sa iyang kaugalingon kun self-existent.  Ang Unang Causa, ang self-existent nga gigikanan sa tanang butang, atong gitawag og Dios.

 

V.  PRUYBA GIKAN SA DEPENDENCE

 

Ang tanang butang sa makita nga uniberso nailawom sa pagkausab ug pagkadunot.  Ang mga tanom, mga mananap, ug ang tawo motungha apan tapos sa mubong panahon mahanaw, samtang ang walay kinabuhi nga matter nahiagom sa walay hunong nga kausaban.  Walay bisan usa ka butang sulod sa uniberso nga makagunit sa iyang existence kun paglungtad; ang iyang paglungtad sama sa binadbaran nga pisi nga mahimong mohilos gikan niini sa matag gutlo; ang paglungtad dili kabahin sa iyang kinaiya.  Busa ang tanang butang sa kalibotan maingon nato nga dependent, nga sa ato pa wala maglungtad sa iyang kaugalingon, kondili nag-agad sa uban alang sa iyang paglungtad.

 

Tungod kay ang mga dependent beings, sa pagkatinuod, anaa man, ug nagpadayon sa ilang pagkanaa, ug tungod kay sila dili man makalungtad sa ilang kaugalingon, kinahanglan nga sila palungtaron sa usa ka dili-dependent kun independent nga pagkamao, nga sa ato pa usa ka pagkamao nga self-existent, usa ka pagkamao kansang kinaiya naglakip sa paglungtad.

 

Mahimo ba nga kining self-existent nga pagkamao sama sa matter, o electrisidad, o sa bisan unsang walay kinabuhi nga butang nga atong gitagad sa paghingalan?  Dili; aron sa pagsupporta aron molungtad ang tanang butang sa kalibotan, lakip sa mga buhi nga tanom, sa mobati nga mga mananap, ug sa may salabutan nga tawo, ang maong self-existent being kinahanglan nga usa ka Buhi nga Gahom.  Siya mao ang kinalabwan nga pagkamao kun Supreme Being nga naghupot diha sa Iyang kaugalingon sa tinubdan sa iyang kaugalingong paglungtad.  Gitawag nato siya’g Dios.

 

VI.  PRUYBA GIKAN SA PAGKADUNAY KINABUHI

 

Gidawat sa mga nagtuon sa syensya nga dunay panahon nga wala pay kinabuhi nga mi-existir dinhi sa atong kalibotan.  Ang pagtuon sa Geology mimatuod nga dunay taas nga yugto sa mga katuigan sa paghulma pa sa nawong sa kalibotan nga impossibli nga dunay kinabuhi og diin wala gyoy nakaplagan nga timailhan niini.  Tungod kay ang kinabuhi wala man ug dili man mahitabo nga dinhi na kanunay sa kalibotan, mahimo nga kini mitumaw gikan sa materya nga walay kinabuhi o nga dunay nagbutang niini dinhi.  Ang unang alternativo dugay na nga gitalikdan sa syensya.  Omne vivum e vivo, omnis cellula e cellula, omnis nucleus e nucleo—Matag living thing naggikan sa usa ka buhi nga gigikanan, matag life-cell gikan sa laing life-cell, gikan sa organic matter lamang nga ang labing gamay nga particle sa organic matter makuha.  Mao kini ang usa sa labing napiho nga resulta sa modernong pagsusi (Louis Pasteur).  Ang giingon nga spontaneous generation nga mao ang pagtungha sa kinabuhi gikan sa way kinabuhi nga matter usa lamang ka bunga sa imahinasyon.  Labot niini si A.V. Hill miingon:  “Ang pag-agda kanako sa pag-uyon sa mechanismo (materialismo) ingon nga maoy explanation sa life phenomenon, maoy pag-agda kanako sa paglubong sa akong ulo diha sa balas ug sa pagpakaaron-ingnon nga ang mga butang wala diha bisan kon ako nasayod nga anaa sila” (A.V. Hill, Living Machinery). Si Lord Kelvin misugyot nga ang binhi sa kinabuhi possibli nga nahulog gikan sa usa ka bituon nganhi sa atong kalibotan.  Apan bisan kon mao pa kini ang nahitabo, dili kini mosulbad sa tanghaga sa kinabuhi:  igo lang kini nga mopaatras sa pangutana.  Giunsa man pagsugod ang maong binhi sa kinabuhi?    

 

Busa ang nahibilin mao lamang ang laing alternative, nga, ang kinabuhi resulta sa usa ka espesyal nga buhat sa paglalang, nga dunay Tighatag sa kinabuhi, kinsa mao ang Kinabuhi mismo—ang buhi nga Dios. 

 

VII.  PRUYBA PINASUKAD SA BALAOD MORAL (ANG DIOS DIHA SA KONSENSYA)

 

Nahibalo kita pinasikad sa atong kasinatian nga duna tay konsensya.  Naghupot kita, diha sa unang dapit, sa pag-ila sa maayo ug daotan.  Atong gitawag ang pipila ka mga panghunahuna, pulong, ug buhat nga maayo, ang uban daotan.  Anaa usab kanato ang pag-ila sa obligasyon moral nga gitisok dinhi kanato.  Kinahanglan nga atong buhaton ang maayo ug likayan ang daotan.  Kini nga obligasyon kusgan kaayo nga kita mobatig kahasol ug kaguol kon kita makabuhat og daotan, samtang ang atong mga maayong buhat kuyugan kanunay sa pahalipay sa kaugalingon, sulodnon nga kalinaw, ug kagaan sa atong kasingkasing.

 

Dili usab malalis nga ang konsensya anaa sa tanang mga tawo.  Walay normal nga tawo nga wala masayod sa unang mga prinsipyo sa moralidad.  Diha usab sa tanang tawo, ang konsensya mosulti uban ang autoridad nga dili malikayan.  Usa kini ka absolute monarch, usa ka walay gidapigan nga labawng maghuhukom.  Kini moganti ug mosilot dihadiha.  Tinuod usab nga sa pipila ka mga tawo dili nato makaplagan ang ilhanan sa konsensya.  Apan kining mga tawhana naghambin sa moral insanity:  sila mga exceptions nga nagpruyba sa maong balaod.

 

Samtang ang ubang mga butang sa kinaiyahan way mahimo gawas sa pagsunod sa balaod sa kinaiyahan, ang tawo dunay kagawasan.  Apan ang iyang kagawasan dunay bantay.  Ang mga sugo “Thou shall” ug “Thou shall not” klaro ug dayag nga naluta sa iyang pagkahibalo.  Siya nasayod nga gawasnon siya sa dili pagtuman niini; apan siya usab nasayod nga kon iya kining buhaton, kinahanglan nga dawaton niya ang sangputanan. 

 

Kini nga kinaiyanhong balaod sa kinaiya moral sa tawo dili kalikayan nga nagpunting ngadto sa Dios sama sa mga balaod nga nagmando sa uniberso.  Ang Dios mibutang sa Iyang hunahuna ug sa Iyang pagbuot, dili lamang diha organic ug inorganic nga kalibotan, diha sa matter ug sa iyang mga puwersa, kondili diha usab sa kalag sa tawo ug sa mga gahom niini.  Busa, ang tawo kanunay nga miila sa tingog sa konsensya, dili ingon nga ilang kaugalingon, kondili ingon nga tingog sa Dios; ug ang gahom ug kamandoan niini ingon nga mao ang gahom ug kamandoan sa Dios.

 

 

SOURCES:

 

1.  APOLOGETICS AND CATHOLIC DOCTRINE by The Most Reverend M. Sheehan, D.D., Archbishop of Germia

2.  CATHOLIC APOLOGETICS by Rev. Fr. John Laux, 1990      

 

“Ang pagkakasaligan sa Bag-ong Tugon ingon nga tinubdan sa kasaysayan”

Historical Reliability of the New Testament

“Ang pagkakasaligan sa Bag-ong Tugon ingon nga tinubdan sa kasaysayan”

Ni Engr. Ramon Gitamondoc

National President

Catholic Faith Defenders Inc.

Ang pagkakasaligan sa mga sinulat sa Bag-ong Tugon kinahanglan nga sukdon sa samang sukdanan nga gigamit sa pagsukod sa ubang mga basahon sa kasaysayan.  Si C. Sanders sa iyang libro “Introduction to Research in English Literary History (Pasiuna diha sa Pagsusi sa Kasaysayan sa Literaturang Englis)” 1952 naghisgot sa tulo sa sukaranan nga prinsipyo sa historiography kun “syensya sa pagtuki sa mga sinulat sa kasaysayan” nga mao kining mosunod:  1)  Bibliographical test, 2) internal evidence test, ug ang 3) external evidence test.  Atong tukion kon ang Bag-ong Tugon nga bahin sa Kasulatan makapasar ba niini nga mga sukdanan aron maingon nato nga kini kasaligan nga tinubdan sa mga panghitabo sa kasaysayan.

 

I.  Bibliographical Test

 

Ang “Bibliographical test” maoy pagsusi sa paagi sa paghidangat sa mga documento o sinulat.  Sa laing pagkasulti, tungod kay wala na man ang orihinal nga mga documento, unsa ka kasaligan ang mga copya nga atong gihuptan kalabot sa gidaghanon sa mga kopya ug ang gintang sa panahon tali sa orihinal ug sa mga “extant” kun mga nahibilin nga mga kopya.

 

     Si FE Peters “The Harvest of Hellinism” (New York:  Simon and Schuster, 1971) miingon, “kun pinasikad lamang sa tradisyon sa mga manuscripa (MSS), ang mga sinulat nga naglangkob sa Bag-ong Tugon (NT) mao ang kinasagaran nga gikopya ug makaylapon nga gipakaylap nga mga basahon sa kakaraanan.”  Tungod niini, ang kamatinud-anon sa Bag-ong Tugon napasukad diha sa hilabihan kadaghan nga evidensya gikan sa mga manuscripa. 

      Kon iphon ang mga griego nga kopya, ang Bag-ong Tugon napreserbar diha sa mga 5656 ka mga bahin o completo nga manuscripa nga gikopya pinaagig kinamot gikan sa ikaduha ka siglo ngadto na sa ikanapulog lima ka siglo (Geisler Norman L. and William E. Nix, “A General Introduction to the Bible” Chicago, Moody Press, 1968). 

      Dunay kapin sa 5686 nga nasayran nga mga griego nga manuscripa sa Bag-ong Tugon.  Pun-an sa kapin 10,000 nga Latina Vulgata ug dili momenos 9,300 nga ubang mga karaang versions kun hubad, mokabat duol o dili ba kaha sobra sa 25,000 ka mga manuscripa sa Bag-ong Tugon nga ania karon.  Walay laing document sa kakaraanan nga bisan na lang moduol niini nga gidaghanon ug pagpamatuod.  Sa pagtandi, ang Iliad nga sinulat ni Homer maoy sunod, duna lamay 643 ka mga manuscripa nga anaa.  Ang labing karaan nga napreserbar nga sinulat ni Homer masubag sa ikanapulog tulo ka siglo  (Leach Charles, “Our Bible.  How We Got It” Chicago, Moody Press, 1898).

     Ang kahinungdanon sa gidaghanon sa mga manuscripa dili masobrahan sa pagpahimug-at.  Sama sa ubang mga documento sa karaang literatura, wala nay nagpabilin nga mga orihinal nga manuscripa sa Biblia.  Apan tungod sa kadaghan sa mga kopya mahimo ang pagpanday pag-usab sa orihinal uban ang makatarunganon nga kahusto. (Geisler Norman L. and William E. Nix, “A General Introduction to the Bible” Chicago, Moody Press, 1968).

     Si John Warwick Montgomery miingon nga “ang pagka-skeptical kun madudahon sa resulta nga texto sa mga basahon sa Bag-ong Tugon maoy pagtugot sa tanan nga nabantog nga sinulat sa karaang mga panahon sa pagkahanaw ngadto sa kawalaan ug paghikalimot, tungod kay walay documento sa karaang panahon nga gipamatud-an sa kasaligan nga pagpamatuod kay sa Bag-ong Tugon.  (Montgomery John W., “History and Christianity” Downers Groove Ill.:  InterVarsity Press, 1964).

    Mahitungod sa gintang sa panahon tali sa orihinal nga mga manuscripa ug sa nagpabilin nga mga kopya “extant”, si Greenlee miingon, “Ang nailhan nga labing karaan nga MSS sa kinabag-an sa mga nabantog nga mga griego nga tagsulat masubay sa usa ka libo ka tuig o kapin gikan sa pagkamatay sa tagsulat.  Ang gintang sa panahon sa mga latino nga mga tagsulat mas gamay, nga molainlain ngadto sa pinakaubos nga tulo ka gatos ka tuig sama pananglit sa kaso ni Virgil.  Sa laing bahin, mahitungod sa Bag-ong Tugon, ang duha ka mahinungdanon nga mga MSS nasulat sulod sa tulo ka gatos ka tuig gikan sa pagka-kompleto sa Bag-ong Tugon, ug dunay hapit kompleto nga mga basahon sa NT ug daghang pugnit nga mga MSS sa daghang bahin sa NT masubay ngadto sa usa ka gatos ka tuig gikan sa orihinal nga mga sinulat.”  (Greenlee, J. Harold  “Introduction to the New Testament Textual Criticism”  Grand Rapids:  William B. Eerdmans Publishing Company 1977).  Si Greenlee midugang sa pag-ingon, “Tungod kay ang mga “scholars” kun batid sa pagtuon midawat man nga sa kinatibuk-an kasaligan ang mga bantogan sinulat sa karaang panahon bisan kon ang labing karaang MSS nasulat lamang human sa paglabay sa taas nga panahon gikan sa pagsulat sa orihinal ug kasagaran ang gidaghanon sa nagpabilin nga mga MSS diyutay ra, tin-aw nga ang pagka-kasaligan sa texto sa NT sa samang paagi kapamatud-an.

 

AUTHOR

BOOK

DATE WRITTEN

EARLIEST COPIES

TIME GAP

NO. OF COPIES

Homer Iliad 800 BC c. 400 BC c.  400 yrs

643

Herodotus History 480-425 BC c. AD 900 c.  1350 yrs

8

Thucydides History 460-400 BC c. AD 900 c.  1300 yrs

8

Plato   400 BC c. AD 900 c.  1300 yrs

7

Demosthenes   300 BC c. AD 1100 c.  1400 yrs

200

Caesar Gallic Wars 100-44 BC c. AD 900 c.  1000 yrs

10

Livy History of Rome 59 BC-AD 17 c. AD 400, 1000 c.  400, 1000 yrs

1, 19

Tacitus Annals AD 100 c.  AD 1100 c.  1000 yrs

20

Pliny Secundus Natural History AD 61-113 c.  AD 850 c.  750 yrs

7

New Testament   AD 50-100 c.  114 (fragment)

c.  200 (books)

c.  250 (most of NT)

c.  325 (complete NT)

+ 50 yrs

100 yrs

150 yrs

225 yrs

5366

Source:  Geisler Norman L. and William E. Nix, “A General Introduction to the Bible” Chicago, Moody Press, 1968

 

 

Mahinungdanon nga mga Manuscripa sa Bag-ong Tugon

 

Manuscripa Date Content Archive
John Ryland’s MS AD 130 Portions of John John Rylands Library of Manchester, England
Bodmer Papyrus II AD 150-200 Most of John Bodmer Library o fWorld Literature
Chester Beati Papyri AD 200 Major portions of NT C. Beati Musuem in Dublin
Diatessaron (Tatian) AD 160 Collection of the Gospels Distributed
Codex Vaticanus AD 325-350 Nearly all of the Bible Vatican Library
Codex Sinaiticus AD 350 Nearly all of NT, over half of OT British Musuem
Codex Alexandrinus AD 400 Almost the entire Bible British Musuem
Codex Ephraemi AD 400 Majority of NT Bibliotheque Nationale Paris
Codex Bezae AD 450+ Gospel and Acts (Gk and Latin) Cambridge Library
Codex Washingtonensis AD 450 4 Gospels Smithsonian Institution, Washington
Codex Claromontanus AD 500 Pauline Epistles  

   *Factors in determining age: materials used, letter size and form, punctuation, text divisions, ornamentation, color of ink, texture and color of parchment.

 

Ang katukma sa mga manuscripa gilig-on pinaagi sa nagkadaiyang karaang hubad (versions)

 

      Laing kalig-onan nga momatuod sa manuscripa mao ang mga karaang hubad.  Sukad sa kasinugdanan ang kristohanong tinohoan usa ka makaylapon nga pagtuo.  Ang unang mga hubad sa Bag-ong Tugon gihimo sa mga misyonero aron pagtabang sa pagpakaylap sa kristohanong pagtuo ngadto sa katawhan kansang lumad nga pinulongan mao ang Syriac, Latin, o Coptic (Metzger, Bruce M.  The Text of the New Testament: p 30  New York: Oxford University Press 1968). 

 

1)       Syriac Versions (Christian Aramaic)

a)       Syriac Peshitta  AD 150-250

b)       Palestinian Syriac  AD 400-450

c)       Philoxenian AD 508  (Translated by Polycarp)

d)       Harkleian Syriac  AD 616

2)       Latin Versions

a)       African old latin  AD 400

b)       Codex Corbiensis  AD 400-500

c)       Codex Vercellensis  AD 360

d)       Codex Palatinus  AD 500

e)       Latin Vulgate (Jerome)  AD 366-384

3)       Coptic (or Egyptian) Versions

a)       Sahidic  AD 300

b)       Bohairic  AD 400

c)       Middle Egyptian  4th or 5th Cent.

 

4)       Ubang karaang versions

a)       Armenian  AD 400+

b)       Gothic  4th century

c)       Georgian  5th century

d)       Ethiopic   6th century

e)       Nubian   6th century

 

Patristic Quotations of the New Testament

 

Writer Gospels Acts Pauline Epistles General Epistles Revelation Totals
Justin Martyr 268 10 43 6 3 330
Irenaeus 1038 194 499 23 65 1819
Clement (Alex.) 1107 44 1127 207 11 2406
Origen 9231 349 7778 399 165 17992
Tertullian 3822 502 2609 120 205 7258
Hippolytus 734 42 387 27 188 1378
Eusebius 3258 211 1592 88 27 5176
Grand Totals 19368 1352 14035 870 664 36289

*Geisler, Norman L. and William E. Nix.  “A General Introduction to the Bible” Chicago:  Moody Press, 1986.

 

Mahitungod sa pagkutlo nga gihimo sa mga “Church Fathers” gikan sa Bag-ong Tugon, si Bruce Metzger mipahibalo kanato:  “Gawas sa ebidensya sa mga sinulat nga naggikan sa griego nga manuscripa sa Bag-ong Tugon ug sa karaang mga hubad, ang nagtuon sa mga texto makapahimulos sa daghang kutlo sa Kasulatan nga naapil sa mga commentary, sermon, ug uban nga mga sinulat sa mga karaang “Church Fathers.”  Tungod sa gidaghanon niini nga mga pagkutlo, bisag mahanaw pa kanato ang ubang tinubdan sa atong kasayuran sa Bag-ong Tugon, kini sila igo na sa pagpanday pag-usab sa tibuok nga Bag-ong Tugon.”  (Metzger, Bruce M.  “The Text of the New Testament”  p. 86  New York: Oxford University Press 1968)

 

 

II.    Internal Evidence Test

 

Labot niini nga paagi sa pagsukod sa kasaligan sa manuscripa si John Warwick Montgomery misulat nga ang tigsusi sa literatura nagsunod gihapon sa balaod ni Aristotle nga nagkanayon, “ang usa ka documento isipon nga tinuod hangtod nga kapamatud-an nga ang tagsulat nakahimog panagsumpaki o mga dili tukma nga saysay sa mga panghitabo.”  Si Horn nga usa ka tagsulat mipatin-aw niini sa pag-ingon: 

 

Hunahunaa sa makadiyot kon unsa ang gikinahanglan nga pruybahon mahitungod sa usa ka ingog sumpaki (lisod sabton) aron maisip kini nga valido nga argumento batok sa doctrina.  Labing siguro nga dili igo ang ingon og panagsumpaki.  Una, kinahanglan nga sigurohon nato nga nasabtan nato ang pasahe, ang sentido sa paggamit niini sa mga pulong o numero.  Ikaduha, nga atong gihuptan ang tanang matang sa kahibalo nga anaa labot sa nahisgotan.  Ikatulo, nga wala nay laing lamdag nga mahimong ikapatin-aw sa nahisgotan pinaagi sa pagpalambo sa kahibalo, pagsusi sa teksto, archaelogy, ug uban pa.  

 

Ang kalisod sa pagsabot sa kahulogan dili mahimong babag kun objections.   Ang dili masulbad nga mga tanghaga dili sabton nga kasaypanan.  Dili kini paghatag og diyutay nga bili natad sa kalisod sa pagsabot; kini maoy pagbutang niini sa husto nga dapit.  Ang mga lisod sabton kinahanglan nga hinuktukan ug ang mga suliran moagda kanato sa pagpangita sa katin-awan;  apan samtang wala pa nato makab-ot ang igo nga lamdag labot sa isyu nga nahisgotan wala kitay katungod sa pag-afirmar, “Ania ang napamatud-an nga kasaypanan, ang dili malalis nga pagsupak batok sa dili-masayop nga Kasulatan.”  Sayod ang kadaghanan nga ang dili maihap nga mga “objections” hingpit na nga nasulbad niining atong panahon.”  (Horn, Robert M.  “The Book That Speaks for Itself”, pp. 86-87, Downers Grove Ill.:  Intervarsity Press, 1970).

 

Si Dr. Gleason Archer, nga nagtudlo sa taas nga hut-ong sa seminaryo sa kapin sa 30 ka tuig ug nasayod sa kapin sa 30 ka nagkalainlaing pinulongan, ug kasagaran niini mga pinulongan sa panahon sa Daang Tugon gikan sa tunga-tunga nga sidlakang mga dapit mihatag sa iyang testimonio labot sa kawalay panagsumpaki sa Biblia:

Sa akong pagtuon sa giingong mga kasaypanan ug sa giingon nga panagsumpaki  tali sa nasulat sa Biblia ug sa ebidensya nga gipasukad sa linguistics, archaeology, o dili ba kaha syensya, ang akong pagsalig sa pagka-kasaligan sa Kasulatan kanunay nga napamatud-an ug gipalig-on pinaagi sa akong pagkaplag nga hapit ang tanang problema mahitungod sa Kasulatan nga nakaplagan sa tawo, sukad sa karaang panahon hangtod karon, nakabaton og makatagbaw nga kasulbaran pinasikad sa teksto mismo sa Kasulatan, o dili ba kaha pinaagi sa kasayuran gikan sa archaeology.  Ang mga kasayuran nga makuha gikan sa karaang Egyptian, Sumerian, o Akkadian nga mga documento, kining tanan mohaom sa natali sa Kasulatan;  ug ang ebanhelikanhong scholar nga miagi og igo nga pagtuon walay angay nga kahadlokan gikan sa mga argumento sa tigsupak ug hagit sa “humanistic ratioanalists” o tigsaway gikan sa bisan unsang baruganan.  (Archer, Gleason L., Jr.  “Encyclopedia of Bible Difficulties” p. 12  Grand Rapids:  Zondervan, 1982)

 

Ang giingon nga mga sayop sa Kasulatan kasagaran nagsukad sa kapakyas sa pagbantay sa balaod sa pagsabot sa mga karaang sinulat nga mao kining mosunod:

 

1)       The unexplained is not necessarily unexplainable.

2)       Fallible interpretations do not mean fallible revelation.

3)       Understand the context of the passage.

4)       Interpret difficult passages in the light of clear ones.

5)       Don’t base teachings on obscure passages.

6)       The Bible is the Word of God in the words of men.

7)       Just because a report is incomplete does not mean it is false.

8)       New Testament citations of the Old Testament need not always be exact.

9)       The Bible does not necessarily approve of all it records.

10)   The Bible uses non-technical, everyday language.

11)   The Bible may use both exact as well as round numbers.

12)   The Bible uses different literary device.

13)   An error in a copy does not equate to an error in the original.

14)   General statements don’t necessarily mean universal promises.

15)   There is a progress in God’s revelation in the OT to the NT.

 

Migamit ba ang tagsulat sa primarya nga mga tinubdan?

 

Ang mga magsusulat sa Bag-ong Tugon nakasaksi sa mga panghitabo o dili ba kaha ilang nakuha ang ilang taho gikan niadtong kasaligan uga nakasaksi gayod.  Ang mga libro sa Bag-ong Tugon mihimo sa mosunod nga pag-angkon:

 

        Luc 1:1-3:  “Daghan ang nangako pagsulat ug taho bahin sa mga hitabo sa atong katilingban.  Gisulat nila ang gitaho kanato niadtong nakakita gayod niining mga butanga sukad sa sinugdan ug nagsangyaw sa mensahe.  Busa, halangdon nga Teofilo, tungod kay nakatuon man ako pag-ayo niining tanan sukad sa sinugdan, gihunahuna ko nga angay kining sulaton sa maayong pagkahan-ay alang kanimo.”

        2 Ped 1:16  “Kay wala namo ipasikad sa tinumo-tumong mga sugilanon ang among pagsangyaw kaninyo mahitungod sa gamhanang pag-anhi sa atong Ginoong Jesu-Cristo.  Kami mismo nakakita sa iyang pagkahalangdon.”

        Buh 2:22 “Mga taga-Israel, pamati kamo!  Si Jesus nga Nasaretnon, sa ka tawo kansang diosnong bulohaton sa matin-aw gipadayag kaninyo pinaagi sa mga milagro ug sa mga katingalahang butang, ug mga ilhanan nga gibuhat sa Dios pinaagi kaniya.  Kamo mismo nasayod niini, kay dinhi man kini mahitabo.”

        Jn 19:35  “Ang tawo nga nakakita niining hitaboa nagmatuod niini aron manuo usab kamo.  Tinuod ug kasaligan ang iyang gisulti, ug nahibalo siya nga nagsulti siya sa tinuod.”

        Luc 3:1-2  “Ika-15 ka tuig kadto sa pagmando ni Emperador Tiberio; si Poncio Pilato maoy gobernador sa Judea, si Herodes maoy nagmando sa Galilea, ug si Felipe nga iyang igsoon maoy pangulo sa kayutaan sa Iturea ug sa Trakonite; si Lisanias maoy namunoan sa Abilena, ug si Anas ug si Caifas maoy mga pangulong pari…”

        Buh 26:25-26  Apan si Pablo mitubag:  “Wala ako mabuang kamahalan!  Ang akong gisulti matuod ug matarong.  Hari Agripa!  Nagsulti ako kanimo sa walay lipodlipod kay nasayod ka man niining mga butanga.  Siguro ako nga nasayran mo kining tanan, kay wala man kini mahitabo sa tago.”

 

    Si F.F. Bruce, kanhi professor sa Biblical Criticism ug Exegesis sa University of Manchester miingon, labot sa unang tinubdan sa mga nasulat sa Bag-ong Tugon:

    Ang unang magsasangyaw sa ebanghelyo nasayod sa bili… sa testimonio niadtong nakakita gayod, ug midangop ngadto niini sa matag karon ug unya.  “Mga saksi kami niining mga butanga,” mao ang ilang kanunay ug masaligon nga pag-angkon.  Ug dili ingon niini kasayon sama sa gihunahuna sa ubang tagsulat sa pag-imbento sa mga pulong ug buhat ni Jesus niadtong unang mga katuigan, tungod kay daghan sa iyang mga tinun-an buhi pa, ug makahimo paghinumdom sa unsay nahitabo ug wala mahitabo.

   Dili lamang mga mahigalaon nga saksi ang gikatagbo sa unang mga magsasangyaw;  anaa usab ang uban nga dili maayo ang tumong nga nasayod sa mahinungdanong panghitabo sa buhat ug kamatayon ni Jesus.  Ang mga tinun-an dili makatugot sa dili tukma nga pagsaysay (labaw na sa tinuyoan nga pag-usab sa panghitabo) nga mahimong ipamatuod nga bakak niadtong malipay sa paghimo niini.  Sa laing bahin, usa sa lig-on nga punto sa pagwali sa mga apostoles mao ang masaligon nga pag-apelar sa kahibalo sa mga naminaw bahin sa mga panghitabo;  dili lamang nga sila miingon, “kami mga saksi niining mga butanga” kondili “Kamo mismo nasayod niini, kay dinhi man kini mahitabo.”  Kon duna pay gihimo nga pagtuis sa mga panghitabo, ang presensya sa mga kaaway nga testigo mobadlong unta kanila.  (Bruce, F.F. “The New Testament Documents:  Are They Reliable?”  Downers Grove; Ill.; Intervarsity Press, 1964).

 

Mga tuig sa pagsulat sa mga basahon sa Bag-ong Tugon

Basahon Conservative Dating Liberal Dating
Paul’s letters AD 50-66 (Hiebert) AD 50-100  (Kummel)
Matthew AD 70-80  (Harrison) AD 80-100  (Kummel)
Mark AD 50-60  (Harnak)

AD 58-65  (T.W. Manson)

AD 70  (Kummel)
Luke Early 60s AD 70-90  (Kummel)
John AD 80-100 AD 170  (Baur)

AD 90-100 (Kummel)

*  Werner George Kummel  “Introduction to the New Testament” Abingdon Press, 1973

 

 

III.    External Evidence Test

 

“Ang ubang mga documento sa kasaysayan mimatuod ba o mipanghimakak sa nasulat sa Bag-ong Tugon?”  Unsa may laing mga referencia, gawas sa documento nga gituki, ang momatuod sa katukma, pagka-kasaligan, ug katinuod niini?

 

Dugang ebidensya pinasikad sa mga karaang kristohanong tagsulat

 

     Si Eusebius, sa iyang Ecclesiastical History III. 39, mipreserbar sa mga sinulat ni Papias, obispo sa Heirapolis (AD 130), diin si Papias mitali sa panultihon sa “Pangulo” (Juan apostol):

Ang Pangulo kanunay usab nga mosulti niini:  “Si Marcos, nga mao ang tighubad ni Pedro, miayo pagsulat sa tanan nga iyang (Pedro) gihisgotan, sa mga panultihon o buhat ni Cristo, hinuon, wala niya isulat sa unsay nag-una ug nagsunod.  Tungod kay siya wala man makapaminaw ni makauban sa Ginoo; apan sama sa akong gisulti, siya nakig-uban ni Pedro, kinsa mipahaom sa iyang panudlo agad sa panginahanglan, apan dili ingon og naghimo siya pagtigom sa mga panultihon sa Ginoo.  Busa si Marcos, sa walay sipyat, misulat niini nga paagi, sa mga butang nga gihisgotan ni Pedro;  ug iyang giampingan pag-ayo sa walay usa nga masayloan sa iyang nadungog, ug sa dili pagdugang ug bakak nga pamahayag.”  

 

    Si Irenaeus, Obispo sa Lyons (AD 180), kinsa nahimong tinun-an ni Policarpio (Obispo sa Smyrna; nga gimartir sa tuig AD 156, nagkinabuhi nga kristyanon sulod sa 86 ka tuig, ug tinun-an ni San Juan Apostol).  Siya nagsulat:  “Hilabihan kalig-on ang gibarogan sa mga Ebanghelyo, nga bisan ang mga erehes (mibulag sa pagtuo) mismo nagsaksi alang kanila, ug, pinasukad niini (nga mga documento), ang matag usa kanila nagtinguha sa pagpabarog sa ilang tagsatagsa nga doctrina”  (Against Heresies III).

 

    Si Clemente nga taga-Roma (AD 95) migamit sa Kasulatan ingon nga kasaligan ug matuod nga tinubdan.

 

    Si Ignatius (AD 70-110), Obispo sa Antioch, namartir tungod sa iyang pagtuo kang Cristo.  Nakaila siya sa tanang nga apostoles ug nahimo siya nga tinun-an ni Juan Apostol.  Si Ignatius mipakita sa iyang pag-ila sa pagka-kasaligan sa Kasulatan pinaagi sa iyang pagsukad sa iyang pagtuo niini.  Naghupot siya sa igong materyales ug testigos sa pagmatuod sa pagka-kasaligan sa Kasulatan.

 

    Si Polycarpio (AD 70-156), nahimong tinun-an ni Juan Apostol nga miatubang sa pagkamartir sa panuigon nga 86 anyos tungod sa iyang debosyon kang Cristo ug sa Kasulatan. 

 

     Si Tatian (AD 170) mihan-ay sa Kasulatan ngadto sa gitawag og “Diatessaron” (Kahusay sa mga Ebanghelyo).

 

 

Karaang konpirmasyon sa Bag-ong Tugon gikan sa mga dili-Kristyano

 

Ang mga tigsupak sa Kasulatan mopasangil nga ang Bag-ong Tugon dili kasaligan tungod kay ang nagsulat niini mga tinun-an man ni Jesus o dili ba kaha mga nagsunod nga mga kristohanon.  Ilang ipasabot nga walay paghisgot kang Jesus o sa Bag-ong Tugon nga mga panghitabo diha sa mga dili-kristyano nga mga tinubdan.  Dili lamang kay kini nga mga pasangil bakak, kondili, matod ni Geisler:

 

Ang pagsupak nga ang mga sinulat dunay gidapigan naglambigit sa usa ka mahinungdanon apan sayop nga panghunahuna nga ang mga saksi dili kasaligan kon kini sila suod kaniya kinsa ilang gitestigohan.  Kini tin-aw nga usa ka sayop nga baroganan.  Ang nabuhi niadtong pagpamatay sa mga Judio haduol sa mga panghitabo nga ilang gisaysay ngadto sa kalibotan.  Kini naghatag kanila sa labing maayong kahimtang sa pagkasayod sa tinuod nga panghitabo.  Didto sila, ug kadto nahitabo kanila.  Kini magamit usab diha sa pagtestigo sa hukmanan niya nga nakalikay sa tuyo sa pagpatay… Ang mga saksi sa Bag-ong Tugon dili mahimong isalindot tungod sa katarungan nga sila haduol sa panghitabo nga ilang gisaysay… Tungod kay ang mga saksi sa Bag-ong Tugon mao lamang ang mga saksi ug dungan nga nagpamatuod kang Jesus, usa ka sayop ang pagtumong ngadto sa dili-kristohanon nga mga tinubdan.  Bisan pa niini, makatabang ang pagsusi kon unsa ang mga ebidensya ang mo-confirmar kang Jesus gawas sa Bag-ong Tugon.  (Geisler Norman L. “Baker Encyclopedia of Christain Apologetics” p 381 Grand Rapids: Baker, 1998)

 

Si Tacitus, (1st Cent. Roman Historian) miasoy sa dakong sunog sa Roma, diin pipila mibasol kang Emperador Nero:

Pagsunod niini, aron pagwagtang sa maong balita, si Nero mipasangil sa salaod ug mipahamtang sa labing makalilisang nga pag-paantos sa usa ka grupo nga gikasilagan tungod sa ilang mga panamastamas, nga gitawag og kristyanos sa katawhan.  Si Christus, nga maoy gigikanan niini nga ngalan, gipaantos sa labing bug-at nga silot sa panahon sa pagmando ni Tiberius sa mga kamot sa usa sa atong mga procurador, si Pontio Pilato, ug usa ka makadaut nga patuotuo, nga napugngan sa makadiyot, apan mikaylap pagbalik dili lamang sa Judea, ang unang gigikanan niini nga kadautan, kondili bisan gani sa Roma, diin ang tanang ngil-ad ug makauulaw nga mga butang sa kalibotan nagsukad ug gipakaylap.  (Tacitus, Annals, 15.44)

 

 

Si Suetonius mao ang una nga secretaryo ni Emperor Hadrian (nagmando AD 117-138).  Iyang gi-confirmar ang gisulat sa Buh 18:2 nga si Claudius mimando sa tanang Judio (apil kanila si Pricila ug Aquila) sa pagbiya sa Roma sa tuig AD 49. 

“Tungod kay ang mga Judio kanunay man nga mihimog kasamok ubos sa pag-instigar sa ginganlag Chrestus, siya mipalayas kanila gikan sa Roma (Suetonius, Life of Claudius, 25.4)

 

Si Josephus (AD 27-100) usa ka pariseo ug Jewish historian, apan mialagad ubos sa Romanhong kagamhanan.  Dugang sa iyang autobiography, siya mihimo og duha ka dagkong sinulat, Jewish Wars (AD 77-78) ug Antiquities of the Jews (AD 94).  Siya usab mihimo sa dili kaayo dako nga sulat Against Apion.  Siya mihimo ug daghang pamahayag nga nagmatuod, mahimong sa kinatibuk-an o sa usa ka gamay nga detalye, mahitungod sa Daang ug Bag-ong Tugon nga nagtali sa tinuod nga panghitabo sa kasaysayan.  (Mahitungod kang Santiago nga igsoon ni Jesus, AJ, 20.9.1,  Pagpatay kang Juan Bautista, AJ 18.5.2,  Mahitungod kang Jesus, AJ 18.3.3).

 

Si Thallus nagsulat sa tuig AD 52.  Walay usa sa iyang nga sinulat ang nagpabilin karon, hinuon laing tagsulat si Julius Africanus mikutlo gikan sa sinulat ni Thallus kabahin sa kangitngit nga nahitabo atol sa paglansang kang Jesus.

“Sa tibuok kalibotan dihay mikuyanap nga makalilisang nga kangitngit, ug ang mga bato nasiak gumikan sa linog, ug daghang mga dapit sa Judea ug ubang mga distrito ang nangatumpag.  Kini nga kangitngit si Thallus, sa ikatulong basahon sa iyang History, mitawag, ug alang kanako sa walay igong kapasikaran, nga eclipse sa adlaw”  (Julius Africanus, Chronography, 18.1).

 

Si Pliny the Younger usa ka romanhong tagsulat ug tigdumala.  Sa iyang sulat ngadto ni Emperador Trajan (AD 112), iyang gihulagway ang gihimo sa unang mga kristyanos diha sa ilang pagsimba:

“Ilang nabatasan ang pagtigom atol sa usa ka adlaw nga naandan sa dili ba ang pagsubang sa adlaw, ug sila nag-awit diha sa nag-ilis-ilis nga mga pasahe sa hymno ngadto ni Cristo, ingon og ngadto sa usa ka dios, ug mibugkos sa ilang kaugalingon pinaagi sa usa ka solemne nga panaad, sa dili pagbuhat ug dautan, sa dili pagbuhat og pangilad, pangawat o pagpanapaw, sa dili paghimong bakak sa ilang pulong, o sa paglimod sa usa ka pagsalig sa higayon nga sila ipatawag aron pagbutyag niini;  tapos niini ilang custombre nga sila mamauli, ug unya magtigom pag-usab aron sa pag-ambit sa pagpangaon…” (Pliny the Younger, L, 10:96).

 

Ang Talmud (70-200 AD) nga sinulat naghisgot ni Jesus diha sa kasaysayan:

“Sa pangilin sa pagsaylo si Yeshu gibitay.  Sulod sa 40 ka adlaw sa wala pa ang pagbitay, usa ka mensahero ang nagpahibalo, ‘Siya pagabatoon tungod sa iyang paghimog salamangka ug pag-agda sa Israel sa pagtalikod sa pagtuo.  Kinsa kadtong dunay ikasulti dapig kaniya pagawsa siya ug papanalipda alang kaniya.’  Apan tungod kay wala may gipabarog aron paglaban kaniya siya gibiya sa pangilin sa pagsaylo”  (Babylonian Talmud).

 

Si Lucian nga taga-Samosata (2nd Cent) usa ka griegong tigsulat kansang mga sinulat mga pagbiaybiay sa kristyanidad.

“Ang mga kristyanos, nasayod kamo, nagsimba og usa ka tawo hangtod karon–kadtong naila nga personalidad nga maoy nagmugna sa ilang bag-ong mga rito, ug gilansang tungod niini… Busa inyong nakita, kining wala magiyahi nga mga binuhat magsugod sa baruganan nga sila dili mamatay hangtod sa hangtod, nga mosaysay sa ilang pagyam-id sa kamatayon ug kinabubut-on nga pagtahan sa kaugalingon nga sagad makita diha kanila; ug gitudlo kanila sa ilang orighinal nga tighatag sa balaod nga sila managsoon, sugod sa ilang pagkakabig, ug sa ilang pagsalikway sa mga dios nga griego, ug pagsimba sa gilansang nga magtutudlo, ug magpuyo subay sa iyang mga balaod.  Kining tanang nagkinahanglan og igong pagtuo, ug misangpot kini sa ilang pagsalikway sa tanang kalibotanong bahandi, ug nag-isip niini nga gipanay-iya sa tanan” (Lucian of Samosata, DP, 11-13).

 

Si Dr. Geisler misumada sa pag-ingon:

                Ang primarya nga tinubdan mahitungod sa kinabuhi ni Cristo mao ang 4 ka mga ebanghelyo.  Sa laing bahin dunay igong pagpamatuod gikan sa dili-kristyanos nga mga tinubdan nga modason ug molig-on sa mga nasulat sa Ebanghelyo.  Kining sagad nga naggikan sa griego, romanhon, judio, ug samaritano nga mga tinubdan sa unang siglo.  Sila nagpahibalo kanata niining mosunod:

1)       Si Jesus taga-Nasaret.

2)       Siya nagpuyo ug maalamon ug dalaygon nga kinabuhi.

3)       Siya gilansang didto sa Palestina ubos sa sugo ni Poncio Pilato sa panahon sa pagmando ni Tiberius sa panahon sa pangilin sa pagsaylo, ug giisip nga hari sa mga judio.

4)       Siya gituhoan sa iyang mga tinun-an nga nabanhaw sa ikatulo nga adlaw.

5)       Ang iyang mga kaaway miila nga siya naghimog kahibulongan kun salamangka.

6)       Ang iyang mga tinun-an kusog nga midaghan, ug miabot sa Roma.

7)       Ang iyang mga tinun-an misalikway sa polytheismo, nagkinabuhi sa pagkamatarong, ug nagsimba kang Cristo isip Dios.

Mao kini ang gihulagway labot kang Cristo diha sa Bag-ong Tugon.

 

Evidence from Archaeology

 

                Ang archaeology kun syensya sa pagtuon sa nahibilin sa karaang civilisasyon naghatag og dugang pagmatuod sa Kasulatan.

 

Si Nelson Glueck, ang naila nga Jewish archaeologist, misulat: “Mahimo ang pag-ingon sa walay duhaduha nga walay pay kaplag sa archaeologiya nga mipanghimakak sa nasulat sa Kasulatan.”  Siya mipadayon sa iyang pamahayag, “ang dili hapit katuhoan nga panumdoman sa kasaysayan diha sa Kasulatan, ug labi na gyod kon kini gilig-on pinaagi sa diskubre sa archaeologiya” (Glueck Nelson, “Rivers in the Desert:  History of Negev” p. 31 New York:  Farrar, Straus, and Cadahy, 1959).

 

Si WF Albright midugang:  “Ang hilabihan nga pagduda nga gipakita alang sa Biblia sa mga dagkong tunghaan sa ika-18 ug ika-19th nga siglo, kansang kinaiya motungha matag karon ug unya, sa hinayhinay napamatud-an nga walay igong katarungan.  Ang sunodsunod nga pagdiskubre nagpabarog sa ka-insakto sa daghang detalye, ug mihatod sa mas dako nga pag-ila sa kabililhon sa Biblia isip tinubdan sa kahibalo sa kasaysayan” (Albright W.F. “The Archaelogy of Palestine” p. 127, 128 rev. Baltimore: Penguin Books, 1960).

 

Si Millar Burrows, Yale Archaeologist, mipahayag:  “Sa kinatibuk-an, ang buhat sa archaeologiya sa walay lalis nagpalig-on sa pagsalig sa pagka-kasaligan sa nasulat sa Kasulatan.  Daghan sa archaeologists nga ang ilang pagtahod sa Biblia misamot pinaagi sa ilang kasinatian sa nakawtan didto sa Palestina… Sa kinatibuk-an ang maong mga ebidensya nga napalgan sa archaeologiya, labi sa dugang ug mas karaan nga mga manuscripa sa mga libro sa Biblia, mipalig-on sa atong pagsalig sa kasibo diin ang mga sinulat nahipasa latas sa mga katuigan” (Burrows Millar, “What Mean These Stones?” New York:  Meridian Books, 1957).

 

Si Sir William Ramsay giila nga usa sa labing bantogan nga archaeologists sa tibuok kalibotan.  Nagtungha siya didto sa German historical school sa tungatunga sa ika-19 ka siglo.  Tungod niini siya nagtuo, nga ang basahon sa mga Buhat sa mga Apostoles namugna ra sa tungatunga sa ika-2 ka siglo.  Sa iyang pagsusi aron paghimo ug “topographical study” sa Asia Minor, napugos siya sa pag-konsulta sa mga sinulat ni San Lucas.  Tungod niini napugos siya sa pag-usab sa iyang gituhoan tungod sa dili malalis nga kalig-onan nga iyang nakat-onan sa iyang  pagsusi.  (Ramsay, William, “St.Paul the Traveler and the Roman Citizen” Grand Rapids: Baker Book House, 1962).

 

New Testament Examples

 

Obj 1:  Dunay higayon nga gituhoan nga nasayop si San Lucas sa pagsaysay sa panghitabo labot sa pagkatawo ni Jesus (Luc 2:1-3).  Ang mga tigsaway miingon nga walay nahitabo nga census, nga si Quirinus dili mao ang gobernador sa Syria niadtong panahona, ug nga ang matag usa wala papaulia sa ilang lungsod.  (Elder John, Prophets, Idols, and Diggers.  New York:  Bobbs Merrill Co., 1960).  Tubag:  Una, ang archaeologiya nagmatuod nga ang mga Romanhon dunay ‘regular’ nga pagpanglista sa tigbayad og buhis ug gihimo nila ang census matag 14 ka tuig. Kini nga pamaagi gisugdan ubos ni Augustus ug unang gihimo sa mga tuig 23-22 BC o sa 9-8 BC.  Ang naulahi mao ang gihisgotan ni San Lucas.   Ikaduha, dunay napalgan nga ‘inscription’ sa Antioch nga si Quirinus nahimong gobernador sa Syria sa mga tuig 7 BC ug sa ikaduhang higayon sa mga tuig 6 AD (Josephus).  Ikatulo, dunay papyrus didto sa Ehipto nga naghatag og ‘direction’ labot sa pagpanghimo og census nga nagmando sa tanang lumulupyo sa pagpauli sa ilang lungsod.  Dunay possibilidad nga ang gipasabot ni San Lucas mao nga ang census gihimo sa tibuok emperyo sa lainlaing panahon, ug si Augustus maoy nagpasiugda niini.  Ang pagsenso sa panahon ni Herodes maoy motukma sa pagkatawo ni Jesus.  Gihisgotan usab ni San Lucas ang ulahi nga pagsenso nga gihimo ni Quirinus sa AD 6 (Buh 5:37).

 

Obj 2.  Ang mga archaeologists kanhi nagtuo nga nasayop si Lucas sa pag-ingon nga ang Listra ug Derbe anaa sa Lyconia, ug ang Iconium wala (Buh 14:6).  Ilang gipasukad ang ilang pagtuo sa sinulat ni Cicero nga naghisgot nga ang Iconium anaa sa Lyconia.  Tubag:  Sa tuig 1910 si Sir William Ramsay nakakaplag og monumento nga nagmatuod nga ang Iconium usa ka siyudad sa Phrygia.  Ang mga nagsunod nga discubre miconfirmar niini.  (Free, Joseph P.  “Archaeology and Bible History” p. 317 Wheaton: Scripture Press, 1950).

 

Obj 3.  Si San Lucas naghisgot kang Lysanias, ang Tetrach sa Abilene nga nagmando sa Syria ug Palestina sa pagsugod pagwali ni Juan Bautista sa AD 27 (Luc 3:1).  Ang bugtong Lysanias nga nailhan sa mga historians mao kadtong gipatay sa 36 BC.   Tubag:  Usa ka inscription nga napalgan didto sa Abila duol sa Damascus naghisgot kang “Freedman of Lysanias the Tetrach,” sa mga tuig AD 14-29 (Bruce F.F. “Archaeological Confirmation of the New Testament” Grand Rapids: Baker Book House 1969).

 

Obj 4.  Si San Pablo naghisgot sa treasurero sa syudad nga si Erastus (Rom 16:23).  Tubag:  Sa nakawtan sa Corinto sa tuig 1929, usa ka agianan ang nakaplagan nga dunay inscription:  “Erastus, curator of public buildings, laid this pavement at his own expense.”  Matod ni Bruce, ang maong dalan possible nga gitudkod sa unang siglo, ug ang tawo nga nag-donar ug ang gihisgotan ni Pablo mao ra.  (Bruce F.F. “The New Testament Documents:  Are They Reliable?” Downers Grove Ill., InterVarsity Press, 1964).

 

 

Ang Santisima Trinidad

Ang Santisima Trinidad

Ni Bro. Ramon Gitamondoc

National President

Catholic Faith Defenders INC.


I.

 

       Ang Solemne nga Panudlo sa Sta. Iglesya.—Ang Sta. Iglesya nagtudlo nga diha sa Dios adunay Tulo ka Diosnong Personas, matuod nga managlahi ug tumbas sa tanang butang, ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo; nga ang Amahan dili mao ang Anak, ang Anak dili mao ang Espiritu Santo; ang Espiritu Santo dili mao ang Amahan o ang Anak; nga ang matag Diosnong Persona mao ang usa ug mao ra nga Dios; nga ang Tulo ka Diosnong Personas walay sinugdanan; nga ang Amahan walay gigikanan; nga ang Anak gipanamkon sa walay sinugdanan sa Amahan; nga ang Espiritu Santo naggikan sa Amahan ug sa Anak ingog gikan sa usa ka gigikanan sukad sa walay sinugdan; nga ang tanang mga Hiyas sa Diosnong Essensya gibatonan sa Tulo ka Diosnong Personas.

II.

      Ang Trinidad  1) usa ka Misteryo, 2) dili Panagsumpaki.—Ang doctrina mahitungod sa Trinidad usa ka misteryo, tungod kay naglangkob kini sa duha ka kamatuoran nga dili matugkad sa atong panabot,  a) nga adunay usa ka Dios, ug b) ang matag usa sa Tulo ka Diosnong Persona Dios.  Kini nga mga kamatuoran, kon tinagsaon atong masabot, apan dili kon dunganon.  Atong masabtan nga adunay usa ka Dios, ug nga ang matag Diosnong Persona Dios, apan dili nga ang matag usa mao ang usa ug mao ra nga Dios.  Ang Trinidad usa ka misteryo, apan dili usa ka panagsumpaki.  Usa kini ka panagsumpaki, kon ingnon nga ang Dios Usa sa samang paagi nga Siya Tulo.  Apan wala kini magtudlo niini.  Kini nag-ingon nga ang Dios Usa diha sa kahimtang (nature), Tulo diha sa persona.

    Ang Kahulogan sa Doctrina sa Trinidad. —  Atong ikasaysay ang doctrina, apan dili ang misteryo, sa Santisima Trinidad.  Ang doctrina nalangkob diha sa pamahayag nga “diha sa usa ka pagka-Dios adunay Tulo ka managlahi nga Personas.”  Atong ikasaysay ang usa ka doctrina pinaagi sa paghatag sa kahulogan sa mga pulong nga nagpahayag niini.  Busa, atong mapasabot ang doctrina sa Trinidad pinaagi sa pagpakita unsay kahulogan sa “nature” kun kinaiya, ug unsay kahulogan sa “persona,” – ug kini, pinaagi sa pagpakita sa tukma nga gipasabot sa pamahayag nga adunay tulo ka Personas diha sa usa ka Kinaiya;  apan dili nato masaysay kon sa unsaon niini sa pagkatinuod, tungod kay kini usa man ka misteryo.  Duha ka pangutana ang angay nga lainon,  “Unsay gipasabot niini nga doctrina?”  “Giunsa sa maong doctrina sa pagkatinuod?”  Atong matubag ang unang pangutana, apan dili ang ikaduha.

    Kahulogan sa “nature” kun kinaiya. – Ang essensya sa tawo mao ang nakapahimo kaniya nga siya ug moila kaniya gikan sa ubang mga butang.  Ang iyang essensya anaa sa panaghiusa sa usa ka lawas uban sa usa ka espirituhanon nga kalag.  Kini nga kahiusa sa kalag ug lawas makapahimo kaniya sa paglihok, sa pagbatyag, pagkabati ug pagkakita, sa paghunahuna ug sa pagpangatarungan; sa laktod, kini makapahimo kaniya paglihok isip tawo.  Ang iyang essensya isip mao ang sukaranan sa paglihok mao ang iyang kinaiya.  Busa ang kinaiya sa tawo mao kadtong makapahimo niya sa paglihok ingon nga tawo.  Sa samang paagi ang kinaiya sa anghel mao kadtong makapahimo niya sa paglihok ingon nga anghel; ang kinaiya sa Dios mao kadtong makapahimo Niya sa paglihok ingon nga Dios.

    Kahulogan sa Persona. – Ang kinaiya sa tawo mao ang makapahimo kaniya sa paglihok, apan ang mga lihok nga iyang gihimo wala panag-iyaha sa iyang kinaiya o sa bisan hain nga bahin sa iyang kinaiya; gipanag-iya kini niya isip usa ka persona.  Busa, sa higayon nga imong palihokon ang imong bukton o  sa higayon nga ikaw mamulong o sa higayon nga mosulbad ka sa usa ka problema, dili ka moingon:  “Ang akong bukton milihok” o “Ang akong dila misulti,” o “Ang akong hunahuna misulbad sa problema,” o dili ba kaha ikaw moingon:  “Ang akong kinaiya—ang akong kalag nga nahiusa sa akong lawas—nagbuhat niining mga butanga,” apan ikaw moingon:  “Akong gilihok ang akong bukton, Ako namulong, Ako misulbad sa problema,” nga nagkahulogan, “Ako isip usa ka persona ang nagbuhat niining mga butanga.”  Busa ang persona lahi sa kinaiya; matawag kini nga usa ka butang nga gipuno sa masabtonon nga kinaiya ug kanunay nga nag-uban niini – isip usa ka butang nga pinaagi niini kita gihimong tag-iya sa atong mga lihok, o tag-iya sa atong kinaiya.  Gumikan kay ikaw usa man ka persona nga ikaw responsible sa imong mga lihok, ug mahimong daygon ug basolon tungod niini.

     Tulo ka Personas diha sa Usa ka Diosnong Kinaiya. —  Matag buhat nga imong gihimo pinaagi sa imong tawhanong kinaiya buhat sa usa ra ka persona; apan matag buhat nga ang Dios magahimo pinaagi sa Iyang Diosnong Kinaiya buhat sa Tulo ka Personas.  Kon magtanom ka og kahoy, makaingon ka:  “Ako ang nagtanom niining maong kahoy”; sa laing bahin, ang Dios, sa dihang Iyang gibuhat ang kalibotan, mahimong makaingon:  “Kaming Tulo, ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo ang nagbuhat sa kalibotan.”  Walay usa sa Diosnong Personas ang makagamit sa Diosnong Kinaiya sa paglihok nga siya da.  Busa, pananglit, dili mahimo nga ang Amahan nga siya lamang ang mibuot sa pagbuhat sa kalibotan.  Makahimo lamang siya sa pagbuot pinaagi sa lihok sa Diosnong Kabubut-on, apan tungod kay ang Diosnong Kabubut-on mao ra man sa Diosnong Kinaiya, ang matag lihok niini gipanag-iya sa samang higayon ug sa samang gibug-aton sa Tulo ka Personas.  Sama sa Diosnong Kaalam ug sa tanang gahom sa Diosnong Kinaiya:  matag lihok nga naggikan kanila iya sa samang higayon ug sa samang paagi sa Tulo ka Personas.  Sa laktod makaingon kita nga ang tanang buhat nga gihimo sa Dios isip Dios gibuhat sa Santisima Trinidad.

    Ang Tulo ka Personas Tumbas sa Tanang Butang, apan Managlahi sa Usag-usa. —  Ang Tulo ka Diosnong Personas tumbas sa tanang butang, tungod kay ang matag-usa Dios, ang matag-usa hingpit nga walay sukod.  Apan matuod usab nga sila nga managlahi tungod kay ang Anak naggikan man sa Amahan, ug tungod kay ang Espiritu Santo naggikan man sa Amahan ug sa Anak.  Busa, kon atong lantawon ang relasyon nga ilang gihuptan sa usag-usa, makapahayag kita kabahin bisan kinsa kanila unsay dili nato ikapahayag sa laing duruha:  labot sa Amahan kita makaingon:  “Siya nanamkon sa Anak”; labot sa Anak, “Siya gianak sa Amahan”; sa Espiritu Santo, “Siya naggikan sa Amahan ug sa Anak.”  Ang doctrina sa Incarnacion moabag kanato sa pagkakita nga ang Tulo ka Diosnong Personas matuod nga managlahi sa usag-usa;  kini nagtudlo nga ang usa, ug ang usa lamang, sa Diosnong Personas – Ang Dios nga Anak – ang nahimong Tawo.  Si Cristo pinaagi sa iyang tawhanong kinaiya nakahimo sa paglihok ingon nga Tawo, ug ang Iyang buhat isip Tawo gipanag-iya niya lamang.  Siya lamang ang nagkinabuhi ug nagbudlay sa kalibotan; Siya lamang ang nagpasakit ug namatay didto sa krus alang kanato; Siya lamang ang nagtubos kanato.  Sa samang paagi, kon usa sa laing Personas ang nahimong Tawo, Kaniya lamang ikahatag ang titulo sa Manunubos; Siya lamang ang manag-iya sa tanang lihok nga mahimo pinaagi sa Iyang tawhanong kinaiya.  Ang pulong “persona” atong nakuha gikan sa atong kasayuran sa mga binuhat; ato kining gigamit sa paghisgot labot sa Santisima Trinidad, dili tungod kay sigo kini sa iyang kaugalingon, apan tungod kay, sama sa giingon ni San Augustine, mao kini ang labing haduol nga termino nga atong magamit.

    Ang relasyon sa Trinidad ngadto sa Diosnong Kahibalo ug Kabubut-on. —  Si Santo Tomas, nga mipalambo sa panghunahuna nga gisugyot ni San Augustine, gisunod sa tanang Teologo sa iyang pagpahayag sa relasyon sa Santisima Trinidad ngadto sa Diosnong Kahibalo ug Kabubut-on: — ang Dios usa ka Espiritu, ug ang unang lihok sa usa ka espiritu mao ang paghibalo, ang pagsabot.  Karon, ang Dios nga nahibalo sa Iyang kaugalingon sukad sa eternidad, mimugna sa hingpit nga kahibalo mahitungod sa iyang kaugalingon.  Kining maong kahibalo sa Iyang Kaugalingon dili usa ka lumalabay nga panghunahuna, sama sa atong gihuptan, kondili Iyang kaugalingong Larawan, ang Iyang kaugalingong Essensya, usa ka buhi nga Persona.  Ang Dios nga nahibalo sa Iyang Kaugalingon mao ang Dios nga Amahan; Ang kahibalo sa Dios sa Iyang Kaugalingon mao ang Dios nga Anak.  Ang Dios nga Amahan ug Dios nga Anak nahigugma sa usag-usa sukad sa eternidad, tungod kay ila man nga nakita diha sa usag-usa ang labing labaw nga Kaayo sa pagka-Dios.  Ang ilang gugma alang sa usag-usa mao ang ilang kaugalingong Esssensya, usa ka buhi nga Persona, ang Espiritu Santo.  Busa, inubanan sa kagamay sa atong panabot, atong gihunahuna ang Santisima Trinidad nga mao ang walay sinugdan nga sangputanan sa Diosnong Kahibalo ug sa Diosnong Kabubut-on.  Apan nagpabilin ang misteryo nga wala masulbad:  dili nato matubag ang mga pangutana, “Unsang pagka-unsaa nga ang kahibalo sa Dios sa iyang kaugalingon buhi man nga Persona?”  “Nganong ang gugma sa Dios ug sa Iyang buhi nga Larawan buhi man nga Persona?”

 

III.

Ang Misteryo sa Trinidad, usa ka Labing Hinungdanon nga Articulo sa Pagtuo ug Modasig sa Pagka-makidiosnon. —  Ang misteryo sa Santisima Trinidad, dili dayag nga gipasabot diha sa Daang Tugon, apan tin-aw nga gipadayag sa Bag-ong Tugon, usa ka fundamento nga articulo sa pagtuo nga gihatag kanato sa atong Manunubos.  Sa atong pagkahimugso niining kalibotana, gibunyagan kita sa ngalan sa Amahan, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo.  Sa atong kinabuhi, atong gipadayag ang atong pagtuo sa Diosnong Misteryo sa matag higayon nga mohimo kita sa timaan sa Krus, sa matag higayon nga kita molitok:  “Himaya sa Amahan, ug sa Anak, ug sa Espiritu Santo.”  Diha sa ngilit sa kamatayon ang pari mohupay sa atong hapit na mohalin nga kalag uban sa mga pulong:  “Bisan kon siya nakasala, wala niya islaikway ang Amahan, ang Anak, ug ang Espiritu Santo.”  Atong gidayeg ug gisimba Siya nga mipadayag sa iyang kaugalingon ubos nga mahigugmaon nga ngalan sa Amahan; atong gidayeg ug gisimba ang Anak nga nahimong atong igsoon, ug napaubos sa iyang kaugalingon hangtod sa kamatayon didto sa Krus alang sa atong kaluwasan; atong gidayeg ug gisimba agn Espiritu Santo kinsa, nagpuyo diha sa Simbahan ug sa atong kasingkasing, nagbugkos kanato, usa diha sa diosnong pagtuo ug paghigugma:  “Kanimo, O Dios, ang walay gigikanan nga Amahan; Kanimo, ang Bugtong Anak;  Kanimo, ang Espiritu Santo, ang Maglilipay; ang balaan usa wala mabahin nga Trinidad, uban sa tibuok nga kasingkasing ug tingog among gidayeg ug gisimba:  Himaya alang Kanimo sa walay kataposan.”

 

IV.

    Ang Trinidad sa iyang kadugtongan sa mga Buhat sa Dios, sa mga Diosnong Hiyas. –  Ang Trinidad matawag nato nga mao ang sulodnon nga kalihukan sa Dios, ang kalihukan sa Dios sulod sa iyang Kaugalingon, diin ang matag usa ka Diosnong Persona adunay Iyang kaugalingon nga bahin.  Ang tanang buhat gawas sa Dios, sama pananglit sa tanan Niyang pagtagad sa mga binuhat, sa paglalang kanila, sa pagpalungtad kanila, sa pagbalaan, ug uban pa, gihimo sa tibuok Trinidad.  (Ang Diosnong hukom sa pagpadala sa usa ka Manunubos sa kalibotan, ang pag-umol sa lawas ni Cristo sa sabakan ni Maria, ang pagdugtong sa maong tawhanong kinaiya ngadto sa Dios nga Anak sa usa ka Personal nga paghiusa, ang hukom sa pagdawat sa Sakripisyo sa Krus ingon nga pamayad sa sala sa mga tawo—kining tanan, ingon nga buhat sa Dios, isip Dios, gihimo sa Tulo ka Personas.  Sa laing bahin, sumala sa gikapahayag na sa unahan, ang mga buhat ni Cristo isip tawo, ang mga buhat nga nahimo pinaagi sa Iyang Tawhanong Kinaiya, kaniya lamang.  Apan agig pagpahinungod “appropriation,” kita maghisgot sa Amahan, tungod kay Siya mao man ang Ulo sa tibuok Trinidad, nga mao ang Magbubuhat, ug sa Espiritu Santo, isip mao ang Diosnong Gugma, isip mao ang Tigbalaan.  Agig “appropriation,” atong gipahinungod ngadto sa Amahan ang pagka-Makagagahom ug Eternidad; ngadto sa Anak, ang Kahibalo ug Kaalam, tungod kay pinaagi man sa Salabutan nga Siya naggikan sa Amahan; ug ngadto sa Espiritu Santo, kinsa mao ang gugma sa Amahan ug sa Anak, atong gipahinungod ang Gugma ug ang tanang Diosnong Hiyas nga nalambigit niini.

    Ang Trinidad sa iyang kadugtongan sa Diosnong Misyon. —  Ang Diosnong Misyon mao ang pagpadala sa usa ka Diosnong Persona diha sa kalibotan alang sa usa ka talagsaon nga buluhaton, o sa paglungtad sa usa ka bag-o nga paagi, taliwala sa katawhan.  Ang Anak mahimong ikapadala sa Amahan; ang Espiritu Santo ikapadala sa Amahan ug sa Anak; ang Amahan moanhi, apan wala ipadala.  (Ang atong Manunubos mismo ang nagtudlo kanato sa paghisgot sa “pag-anhi” ug “pagpadala” sa mga Diosnong Personas.  Tulukibon kini nga mga pulong kansang kahulogan masabtan nato sa hanay nga paagi.  Dili kini angay nga sabton sa literal nga paagi:  tungod kay ang Dios anaa man sa tanang dapit, ang Santisima Trinidad anaa sa tanang dapit; busa dili ikapangutana ang  pag-anhi ug ang pagpadala sa ordinaryo nga pagsabot.  Unsa man diay ang gipasabot sa atong Manunubos?  Makatubag kita kabahin niini pinaagi sa pag-ingon nga ang maong mga pulong makatabang kanato sa pagpahayag sa kadugtungan sa mga Diosnong Personas sa usag-usa:  Giingon nga ang Amahan moanhi sa iyang kaugalingon, tungod kay Siya mao ang Ulo sa Trinidad; ang Anak gipadala sa Amahan tungod kay gikan siya sa Amahan; ang Espiritu Santo gipadala sa Amahan ug sa Anak, nga nagpasabot nga Siya naggikan kanila.  Busa, ang maong mga pulong  makatabang  kanato  sa  pagsabot sa doctrina sa  Santisima Trinidad, ug sa paghimo og mga acto sa

pagtuo niini nga misteryo.  Usa ka sayop ang pag-ingon nga ang Amahan mipadala sa iyang Anak nganhi sa kalibotan pinaagi sa iyang kaugalingong lihok lamang, o nga ang Amahan ug ang Anak pinaagi sa pinasahi nilang lihok mipadala sa Espiritu Santo;  kini nga mga lihok mahimo pinaagi lamang sa Diosnong Kinaiya, ug busa iya sa samang paagi sa Tulo ka Diosnong Personas).  Ang Tulo ka Diosnong Personas mosulod diha sa kalag uban ang grasya nga makasantos, ang Amahan moanhi sa iyang Kaugalingon, ang Anak ug ang Espiritu Santo ingon nga gipadala.  Kini balaanon nga kahiusa sa kalag ngadto sa Santisima Trinidad gipadayag kanato diha sa mga pulong ni Cristo:  “Ang nahigugma kanako, mamati sa akong mga pulong, ug akong Amahan mahigugma kaniya, ug mopuyo kami diha kaniya” (Juan 14:23).  Ang Anak gipadala nganhi sa kalibotan sa Amahan.  Isip Dios, Siya kanunay nga naglungtad diha sa kalibotan sukad sa pagbuhat niini; apan, isip Tawo, sa iyang pagpaka-Tawo (Incarnacion), Siya misugod sa paglungtad diha sa kalibotan sa usa ka bag-o nga paagi;  ingon nga Tawo, Siya nagpabilin nga nag-uban kanato diha sa Santos uyamot nga Sacramento sa Eukaristiya.  Ang Espiritu Santo, nga gipadala sa Amahan ug sa Anak, mikunsad ngadto sa mga Apostoles sa unang Pentecostes.  Ang mga dila sa kalayo ug ang nagdahunog nga hangin mao ang mga timaan sa Iyang pag-abot.  (Ang Espiritu Santo gihisgotan nga mao ang Paracleto kun Maglilipay.  Ang samang titulo gihatag usab ngadto sa Dios nga Anak.  Angay nga matngonan nga sa atong pag-ingon nga ang Espiritu Santo mikunsad ngadto sa mga Apostoles, wala nato ipasabot nga Siya lamang sa Santisima Trinidad ang mipuyo sa kalag sa mga Apostoles.  Pinasikad sa prinsipyo sa pagpahinungod, ato gipahid ngadto Kaniya ang usa ka buhat nga gihimo sa Tulo ka Diosnong Personas sa samang higayon.  Pinaagi lamang sa paglugway ngadto sa tawhanong kinaiya nga ang usa ka Diosnong Persona makalihok nga mag-inusara.)

V.

 

    Mga Erehiya. —  Ang doctrina sa Trinidad gisalikway (1) sa mga Monarchians (c. 200), kinsa naghupot sa pagtuo nga diha sa Dios adunay usa lamang ka Persona; (2) sa mga Modalists (Sabellius ug mga kauban), kinsa misulay sa paghatag sa panudlo sa mga Monarchians sa mas makatarunganon nga baruganan pinaagi sa pag-ingon nga ang Amahan, Anak, ug Espiritu Santo mga nagkalainlain lamang nga pagpadayag sa mao ra nga Diosnong Persona;  (3) ni Arius (d. 336), kinsa nagtudlo nga ang Anak usa lamang ka binuhat; ni Macedonius, ang iyang tinun-an, nga mipadako sa yawan-on nga doctrina sa iyang magtutudlo, ug nagpahayag nga ang Espiritu Santo usab binuhat lamang nga ubos sa Anak.  Si Arius gi-condenar sa Unang Concilio Heneral sa Simbahan, nga gihimo didto sa Nicea sa Bithynia, Asia Minor, sa tuig 325;  si Macedonius, sa Concilio Heneral sa Constantinopla sa tuig 381.  Sa bag-ong mga kapanahunan, ang mga Modernists ug daghang mga Protestante (Unitarians) naghupot, batok sa yano nga panudlo nga Kasulatan ug Tadisyon, nga ang doctrina sa Trinidad wala maugmad sa forma diin gipadayag kini karon sa Iglesya Katolika hangtod sa ikaupat nga gatusan ka tuig, ug nga ang unang mga Kristohanon nag-isip ni Cristo, dili ingon nga Dios, apan ingon nga Diosnong Pinadala, ug sa Espiritu Santo nga dili lain usa lamang ka gahom o kalihukan sa Dios.   Ang mga Modernistas, nga natukod diha sa sayop nga pagsabot sa pag-ugmad sa doctrina, (1) milimod nga ang Simbahan dili-msayop, ug (2) mga isyu diha sa labing balinsungag nga conclusion nga , sa unang siglo, ang usa ka kristohanon mopalabi sa paghalad sa iyang kinabuhi kay sa pag-afirmar sa pagka-Dios ni Cristo, ug, nga sa ikaupat, kay sa paglimod niini.  Ang mga Schismatic Greeks nagpabilin gihapon nga naghupot nga ang Espiritu Santo naggikan sa Amahan lamang, o sa Amahan pinaagi sa Anak, ug dili gikan sa Amahan ug sa Anak sa samang paagi.  Kining karaan nilang mga erehiya gi-condenar sa Simbahan sa makadaghan nga higayon, ug, labi na gyod, didto sa Concilio sa Lyons (1274),ug sa Florence (1439), diin sila mismo atua didto.