THE THREE THEOLOGICAL VIRTUES

THE THREE THEOLOGICAL VIRTUES

Ni:  Bro. Ramon Gitamondoc

National President
Catholic Faith Defenders Inc.

 

Ang pulong birtud [virtue] nagpasabot sa makanunayon nga disposisyon nga mopahimo nato sa pagbuhat og maayo ug sa paglikay sa dautan.  Pananglit, kon anaa kanimo ang kinaiya [habit] sa kanunay nga pagsulti sa unsay tinuod, maingon nato na anaa kanimo ang birtud sa pagka-matinuoron.  Kon anaa kanimo ang kinaiya sa pagka-kanunay nga motahod sa katungod sa ubang tawo, maingon nato nga naghupot ka sa birtud sa katarong o hustisiya.  Sa laing bahin, ang bisyo [vice] mao kini ang makapahimo nato sa kanunay nga pagbuhat sa daotan inay sa maayo.  Busa ang birtud sukwahi o atbang sa bisyo.

 

Kon atong naangkon ang usa ka birtud pinaagi sa atong kaugalingong mga paningkamot, pinaagi sa tinuyoan nga pagbantay kanunay nga maangkon nato ang usa ka maayong gawi, kini nga birtud gitawag og natural virtue.  Pananglit, buot natong maangkon ang birtud sa pagka-matinuoron.  Tungod niini, kanunay na kitang magbantay sa atong mga gipamulong aron unsay atong masulti dili masukwahi sa kamatuoran.  Posible sa sinugdan, atong bation nga lisod kini nga buhaton, labi na gyod kon ang pagsulti sa tinuod makahatag kanatog kauwaw o kalisod.  Ang usa ka gawi [habit] ma-maayo man o dautan, gipalig-on kini pinaagi sa subli-subli nga pagbuhat.  Sa hinayhinay bation nato nga mas sayon ang pagsulti sa tinuod, bisan kon ang sangputanan niini sakit alang kanato.  Sa kadugayan, mahimo na nga natural alang kanato ang pagsulti sa tinuod ug masukwahi na sa atong kinaiya ang pagpamakak.  Niining puntoha, ato na nga naangkon ang birtud sa pagka-matinuoron.  Tungod kay kini ato man nga naangkon pinaagi sa atong kaugalingong paningkamot, ato kining gitawag og natural virtue.

 

 

Ang Dios, sa laing bahin, makahimo sa pagtisok sa usa ka birtud dinhi sa atong kalag sa walay paningkamot sa atong bahin.  Pinaagi sa iyang pagka-makagagahom ang Dios makahimo sa pagtanom diha sa atong kalag sa gahom ug sa hilig sa paghimo sa pipila ka mga buhat nga labaw sa kasarangan nga maayo [supernaturally good].  Kini nga matang sa birtud, usa ka gawi [habit] nga gitugyan sa Dios diha sa atong kalag sa direkta nga paagi, gitawag natog supernatural virtue [1 Cor 13:13; Rom 5:1-5; Gal 5;5f; Col 1:4f; 1 Tes 1:3, 5:8; Heb 10:22-24; 1 Ped 1:21f].  Ang nag-una sa mga supernatural virtues mao kadtong gitawag nato nga theological virtues: pagtuo, paglaom, ug paghigugma.  Gitawag sila nga theological kun diosnon nga mga birtud tungod kay ang ilang tumong mao man gyod ang Dios:  ang Dios maoy atong gituohan, ang Dios ang atong gilaoman ug ang Dios ang atong gihigugma.

 

Kining tulo ka mga diosnong virtud gitisok sa Dios sa atong kalag uban sa grasya nga makasantos [sanctifying grace], diha sa sacramento sa Bunyag.  Bisan ang masuso nga nabunyagan naghupot niining tulo ka mga diosnong birtud, bisan pa kon dili siya makapadayag niini hangtod nga moabot siya sa hustong panuigon.  Sa higayon nga atong madawat kining maong mga birtud dili sila dali nga mawala gikan kanato.  Ang birtud sa paghigugma, ang katakos sa paghigugma sa Dios uban ang supernatural nga gugma, mawala lamang kon, pinaagi sa salang mortal, tuyoan gyod nato ang paghimulag sa atong kaugalingon gikan sa Dios.  Sa higayon nga mawala ang grasya nga makasantos, ang diosnong birtud sa paghigugma mawala usab.

 

Apan bisan kon nawala na gikan kanato ang diosnong birtud sa gugma, ang pagtuo ug ang paglaom mahimo pa nga nagpabilin.  Mawala kanato ang diosnong birtud sa paglaom pinaagi sa sala batok sa paglaom—sama pananglit sa sin of despair, diin nawad-an na kitag pagsalig kaayo ug kaluoy sa Dios.  Ang paglaom mawala usab sa higayon nga mawala ang pagtuo tungod kay dayag na lang nga dili kita molaom sa Dios nga wala nato tuohi.  Ug ang pagtuo mawala lamang pinaagi sa dakong sala nga direkta batok sa pagtuo, ug kini mao ang pagdumili sa pagdawat sa kamatuoran nga gipadayag sa Dios.

 

 

Maayo sab nga atong mahisgotan ang duha ka dagkong kalainan tali sa mga natural ug supernatural virtue.  Ang natural virtue, tungod kay kini naangkon man pinaagi sa pagbalikbalik nga pagbansay ug sa subli-subli nga disiplina, mopahimo nato nga sayon sa pagbuhat sa mga acto niana nga birtud.  Pananglit, moabot kita sa punto nga mas mahimuot kita sa pagsulti sa tinuod kay sa pagsulti sa dili-tinuod.  Sa laing bahin, ang supernatural virtue, tungod kay kini direkta man nga gitisok sa Dios ug wala man maangkon sa subli-subli nga pagbuhat, dili mopahimong sayon alang kanato sa pagbansay niini nga birtud.  Mahimo nato ang paghunahuna sa usa ka tawo nga naghupot sa birtud sa pagtuo sa hugot nga paagi apan sa samang higayon kanunay nga tintalon sa pagduda batok sa pagtuo sa tibuok niyang kinabuhi.

 

Lain nga kalainan tali sa natural ug supernatural virtue mao ang paagi nga ang matag usa motubo.  Ang natural virtue, sama sa nahuptan nga pailob, gipatubo pinaagi sa balikbalik ug makanunayon nga pagbansay.  Ang supernatural virtue, sa laing bahin, makadawat sa iyang pagtubo gikan lamang sa Dios—usa ka pagtubo nga ihatag sa Dios agad sa kaayo sa atong mga buhat.  Sa laing pagkasulti, bisan unsa nga pagtubo sa grasya nga makasantos, makapatubo usab sa mga gitisok nga mga birtud.  Magtubo kita diha sa birtud sa samang higayon nga kita magtubo sa grasya.

 

 

ANG TULO KA MGA DIOSNONG BIRTUD KINAHANGLAN ALANG SA KALUWASAN

 

Sumala sa panudlo sa Balaang Kasulatan ang tawo dili maluwas bulag sa mga diosnong birtud sa pagtuo, paglaom ug gugma.  Ang pagtuo mao ang nag-una nga gikinahanglan alang sa kaluwasan.  ‟Ang motuo ug magpabunyag maluwas; apan ang dili motuo silotan” (Mar 16:16).  Si San Pablo subli-subli ug kusganon nga mitudlo nga ang tawo isipon nga matarong ug magkinabuhi pinaagi sa pagtuo (Rom 1:17; 3:28-30; Gal 2:20f; 3:11; Fil 3:9).  Si bisan kinsa nga moduol sa Dios, atong mabasa sa Sinulat ngadto sa mga Hebreo, kinahanglan nga motuo kaniya, tungod ‟kay kon walay pagtuo dili kita makapahimuot sa Dios” (Heb 11:6).  Busa ang pagtuo giawhag ingon nga usa ka sugo:  ‟Mao kini ang iyang sugo, nga kinahanglan nga kita motuo diha sa ngalan sa iyang Anak nga si Jesu-Cristo” (1 Jn 3:23; cf. 1 Tim 1:18f).

 

Ang kakinahanglanon sa diosnong birtud sa paglaom gitudlo diha sa sulat alang sa taga-Roma, diin si San Pablo mipasabot nga ang mga Kristyanos nagpaabot uban ang kahinangop sa umaabot nga himaya ug kaluwasan, ug nga ‟niini nga paglaom kita giluwas” (Rom 8:18-24; cf. 1 Tim 6:17).  Sa makausa pa, ang sulat ngadto sa mga Hebreo mipadayag sa samang panghunahuna:  kini nag-ingon nga kita iya sa Dios ug ‟mao ang iyang panimalay kon atong huptan nga malig-on ang atong pagsalig ug garbo diha sa atong paglaom” (Heb 3:6).

 

Ang absoluto nga kakinahanglanon sa gugma mipahimug-atan ni San Pablo diha sa 1 Cor. 13:  Bisan kon kita makasulti sa pinulongan sa mga anghel, bisan kon kita makahimo sa paghibalo sa umaabot ug makasabot sa tanang tinago ug sa masayod sa tanang kahibalo, bisan kon kita dunay pagtuo nga makapabalhin sa mga bukid, bisan kon ipanghatag nato ang tanan natong katigayonan, apan kon wala kitay gugma, wala kitay kapuslanan.  Dili menos kaklaro mao si San Juan, kinsa mipatin-aw nga ‟siya nga wala mahigugma nagpabilin diha sa kamatayon” (1 Jn 3:14); samtang ‟siya nga nagpabilin diha sa gugma anaa sa Dios, ug ang Dios anaa kaniya” (1 Jn 4:16).  Uban niini nga kakinahanglanon sa gugma mao ang dayag nga sugo ni Cristo, ‟Higugmaa ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok nimong kasingkasing, sa tibuok nimong kalag, ug sa tibuok nimong hunahuna.  Mao kini ang labing dako ug una sa mga kasugoan.  Ang ikaduha sama sa sa una.  Higugmaa ang imong isigkatawo sama sa imong kaugalingon” (Mat 22:37-39).

 

Ang rason mo-confirmar sa kakinahanglanon sa tulo ka mga diosnong birtud alang sa kaluwasan sa tawo.  Diha sa dayag nga han-ay sa kaluwasan ang kataposang dulngan sa tawo supernatural ug divine.  Kini mao ang pakighiusa nato sa Dios ug ang pag-ambit sa iyang paghari.  Ang pagtawag alang niini nga tumong nangayo sa paghibalo sa misteryo sa mga diosnong persona ug sa igo nga kahibalo labot sa kinaiya sa paghari sa Dios.  Kini nagkinahanglan sa usa ka supernatural nga kahayag nga mao ang lamdag sa pagtuo.  Dugang pa ang tawo dili maningkamot sa pagkab-ot sa usa ka tumong nga wala  niya higugmaa ug wala siya maglaom nga makakab-ot niini.  Busa kinahanglan nga higugmaon niya ang Dios ug ang iyang paghari, ug kinahanglan nga siya molaom nga dawaton ngadto sa iyang katigoman.  Gawas pa, ang paglaom lamang ang makapalihok sa tawo sa pag-ampo ug tungod niini makatuman sa laing kondisyon sa iyang kaluwasan.  Ang dili lisod dawaton nga panudlo mao nga hawa sa pag-ampo walay tawo nga maluwas.

 

Diha sa mga acto sa pagsimba, labi na gyod sa liturhiya, ang mga diosnong birtud mihatag og makita nga pagpadayag ngadto sa debosyon, paglaom ug gugma nga atong gipakabililhon.  Ang atong mga pag-ampo naghatag og tingog sa atong pagsimba, ug ang mga liturhikanhong kalihokan, mga simbolo ug mga sacramento mga timaan nga nagpadayag sa pagtuo sa atong kasingkasing ug mipadayag sa atong paglaom ug gugma.  Sa higayon nga ang Simbahan mag-ampo o mag-awit o molihok, ang pagtuo [paglaom ug gugma] niadtong miapil gipahimsog ug ang ilang hunahuna gituboy ngadto sa Dios, aron nga sila mohalad Kaniya sa pagsimba nga giagda sa rason ug usab makadawat sa naghingapin Niyang grasya.  Busa ang liturhiya nagpahibalo sa Kristohanong pagtuo ug mihatag og kabaskog niini, labaw kay sa tinagsa nga pagpamalandong.  Ang liturhiya sa samang higayon usa ka saad sa kaluwasan ug katumanan sa paglaom.  Ang atong paglaom sa umaabot nga kahingpitan sa tanang butang diha ni Cristo gipalig-on diha sa makita nga pagpadayag sa misteryo sa pagpasakit diha sa pagsimba sa katawhan sa Dios.  Pinaagi sa pagsalmot sa liturhiya ang mga matuohon kanunay nga miambit sa kasabotan sa gugma tali ni Cristo ug sa Simbahan.  Nalakip sa karong nga han-ay sa kaluwasan nga ang tawo dili makasinati, hawa sa mga timaan sa sagrado nga pagsimba ug sa liturhiya, sa kabahandianon sa kaluwasan nga giandam sa Dios alang sa iyang mga anak ug sa bugkos sa gugm nga naghiusa kanila uban sa ilang Amahan nga atua sa langit.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.